Het Interkerkelijk Contact Overheidszaken kwam met de volgende verklaring als reactie op de roep om kerkelijke excuses en schadevergoeding door de kerken.
Artikel in Trouw
Trouw besteedde hier aandacht aan in het volgende artikel.
Reactie Moederheil.nl n.a.v. “reflectie” door de kerk
Wat is erger? Geen excuses willen aanbieden om de verantwoordelijkheid te ontlopen of cruciale feiten weglaten waardoor het lijkt alsof “het allemaal niet aan ons heeft gelegen“? Met de woorden in Trouw dat de kerken ‘wel een rol‘ speelden bagatelliseert de kerk haar eigen rol. Zonder het religieuze narratief, dat het ongehuwd moederschap niet aan de christelijke normen en waarden voldoet, was er zelfs nooit sprake geweest van gedwongen afstand. De kerk is er de oorzaak van!
Ik ben diep geschokt door de afwijzende houding van de kerk, maar het verrast mij totaal niet. De schijnheiligheid waarmee woordvoerder Arthur Miedema van het CIO het standpunt van de kerk verwoord is werkelijk een dolksteek in de rug van de vele tienduizenden slachtoffers van gedwongen afstand.
Welke feiten heeft de kerk weggelaten in haar narratief dat “De kerken wijzen op de waarde van het gezin in de Bijbelse traditie. Vanuit dat uitgangspunt is het bij elkaar houden van moeder en kind een belangrijke leidraad geweest“? De heer Miedema “vergeet” hier gemakshalve bij te vertellen dat de kerk onder het gezin verstaat: het gehuwde gezin. En niets anders dan dat. Want het huwelijk is de “hoeksteen van de samenleving” volgens de christelijke doctrine. Een ongehuwde moeder vormde volgens diezelfde filosofie geen gezin. De heer Miedema vergeet ook te vertellen dat het dit narratief is dat de kerk al eeuwenlang predikt vanaf de kansel, 52 zondagen per jaar.
Alles wat niet aan dit narratief voldoet, zoals het ongehuwde moederschap en haar bastaard kinderen, valt per definitie buiten de barmhartige christelijke boot. Het was de kerk die dit beeld er bij de gelovigen inprentte, elke zondag weer. Net zolang totdat de maatschappij dit als enige “waarheid” en “juistheid” had geabsorbeerd. De kerk is de bedenker en bron van onze ellende geweest. De overheid was de uitvoerder. De afstandskinderen waren helemaal geen weeskinderen. Zij hadden al ouders, maar dat stonden de kerk en de daardoor verzuilde maatschappij niet toe, want het voldeed niet aan het christelijke ideaalbeeld. De kerk heeft ze tot weeskinderen gemaakt! Dàt had de heer Miedema er nog even bij moeten vertellen, maar dat was hij even “vergeten”.
Tot zover gaan de naastenliefde en de verheerlijkte barmhartigheid van de kerk. Iedereen is welkom, behalve diegenen die niet aan het christelijke plaatje voldoen. Voldoe je niet aan dit narratief, dan word je buitengesloten en dat is precies wat er hier is gebeurd. De ongehuwde moeders die gestigmatiseerd en verguisd werden en hun bastaardkinderen die van hun identiteit en complete families werden beroofd. Deze hypocrisie maakt me woest.
Het ergste is nog dat het de kerk volstrekt ontbreekt aan introspectie en zelfkritiek. Het spreekwoord zegt genoeg:
De splinter in andermans oog wel zien, maar niet de balk in je eigen oog”
Biecht
Nee, aan de kerk heeft het allemaal niet gelegen en legt gemakshalve wel de schuld bij de maatschappij, maar enig verantwoordelijkheidsbesef voor de eigen rol of compassie voor het leed van de tienduizenden slachtoffers die hun hele leven al worstelen met het trauma dat hen door de lieve, naasten liefhebbende nonnetjes is aangedaan, daaraan ontbreekt het de kerk volledig.
Als je durft te spreken over erkenning van het leed, zonder ook maar enige bereidheid te tonen tot introspectie of om je eigen rol kritisch tegen het licht te houden, maar wél spreekt over “pastorale begeleiding en ondersteuning”, dan zou het allereerst moeten beginnen met zelf schuld belijden. En juist daaraan ontbreekt het de kerk.
Vergeving is pas mogelijk na zelf eerst je schuld te belijden!
Want dát is waar onze heling begint: dat de verantwoordelijken toegeven dat ze fout waren in plaats van naar de maatschappij te wijzen. De kerk die zelf verantwoordelijk was voor het verzuilen van de maatschappij.
De kerk zou eerst eens bij zichzelf te biecht moeten gaan en alle misstanden, en vooral al het leed dat zij door de eeuwen heen heeft veroorzaakt, moeten opbiechten. Het is nogal een waslijst. Maar dát doet de kerk niet.
De reactie van de heer Arthur Miedema van het CIO met betrekking tot het “erkennen van het leed” is dan ook respectloos, schaamteloos en vooral schijnheilig. Het is ronduit een schande! Deze dolksteek in de rug krijgen we bovenop ons levenslange trauma dat we te danken hebben aan de kerk en de overheid.
Hiernaast een beknopt overzicht van op welke wijze de kerk haar naasten lief heeft. En vervolgens doen alsof hun neus bloedt als het om verantwoording afleggen gaat. Met dergelijke ernstige misstanden zit toch niemand te wachten op pastorale begeleiding en ondersteuning van de partij waaraan je je leed hebt te danken?
Waarom kan de Paus wel persoonlijk excuses maken voor het leed dat de kerk heeft veroorzaakt bij de Indigenous Peoples in Canada, maar niet aan de slachtoffers van gedwongen afstand?
De schijnheilige religieuze hypocrisie van de kerk is gewoon ronduit stuitend en een diepe belediging voor de slachtoffers van gedwongen afstand. 😡
Religieuze misstanden
Seksueel misbruik en doofpotcultuur (20e–21e eeuw)
Misbruik van kinderen en kwetsbare personen door geestelijken, vaak jarenlang toegedekt of intern afgehandeld zonder aangifte bij justitie.
Discriminatie van vrouwen en LHBTQ+-personen (20e–21e eeuw)
Uitsluiting van vrouwen uit kerkelijke ambten en veroordeling of afwijzing van homoseksualiteit en genderdiversiteit.
Gedwongen afstand van baby’s door ongehuwde moeders (20e eeuw)
Ongehuwde vrouwen werden door kerkelijke en maatschappelijke druk vaak gedwongen hun kind af te staan. In landen als Ierland, Nederland en België speelden katholieke instellingen hierin een grote rol. Vrouwen werden opgesloten in opvanghuizen of “moedertehuizen”, waar schaamte, dwang en sociale uitsluiting centraal stonden. Veel moeders en kinderen dragen daar hun leven lang trauma’s van mee.
De Magdalene Laundries (19e–20e eeuw)
Vooral in Ierland werden vrouwen die als “gevallen” golden — ongehuwde moeders, slachtoffers van verkrachting of jonge vrouwen die als “te vrij” werden gezien — onder harde omstandigheden tewerkgesteld in katholieke wasserijen. Ook in Nederland bestonden vergelijkbare instellingen, zoals De Goede Herder.
Mishandeling in internaten, weeshuizen en kloosters (19e–20e eeuw)
Fysiek, psychisch en soms seksueel geweld tegen kinderen in katholieke instellingen, onder meer in Nederland, Ierland, Canada en België.
Residentiële scholen voor inheemse kinderen (19e–20e eeuw)
Bijvoorbeeld in Canada, waar kinderen van hun families werden gescheiden om “geassimileerd” te worden. Daar vonden mishandeling, verwaarlozing en culturele genocide plaats.
Dwangmatige opvoeding en onderdrukking (19e–20e eeuw)
Strenge disciplinering, schuld- en schaamtecultuur en onderdrukking van seksualiteit en afwijkende levenswijzen.
Kolonialisme en bekeringen onder dwang (15e–20e eeuw)
Samenwerking tussen missionering en koloniale machten, waarbij inheemse culturen en religies werden onderdrukt.
Onderdrukking van vrouwen en seksualiteit (doorlopend, vooral vanaf de middeleeuwen)
Vrouwen werden structureel ondergeschikt gemaakt, terwijl seksualiteit vaak werd benaderd vanuit schuld en schaamte.
Onderdrukking en vervolging van wetenschap en vrije denkers (16e–17e eeuw)
Bekende voorbeelden zijn conflicten rond Galileo Galilei en andere denkers wier ideeën strijdig werden geacht met de kerkelijke leer.
Heksenvervolgingen (15e–17e eeuw)
Hoewel complexer dan alleen “de kerk”, speelden religieuze autoriteiten in delen van Europa een belangrijke rol bij vervolgingen van vrouwen die als heks werden bestempeld.
Financiële en machtsmisstanden (vooral middeleeuwen–heden)
Corruptie, aflatenhandel in de middeleeuwen, politieke beïnvloeding en bescherming van institutionele belangen boven individuele slachtoffers.
De inquisitie (12e–19e eeuw)
Kerkelijke rechtbanken die ketterij bestreden, soms met marteling, gevangenschap en executies.
Kruistochten en religieus geweld (11e–13e eeuw)
Oorlogen gevoerd in naam van het geloof, waarbij miljoenen omkwamen.
Antisemitisme (door de eeuwen heen)
Eeuwenlange verspreiding van anti-Joodse denkbeelden door kerkelijke leiders en instituties, wat heeft bijgedragen aan discriminatie en vervolging.
De meningen lopen nogal sterk uiteen over of er sprake moet zijn van compensatie door de kerk en de overheid voor het leed dat ons is aangedaan. Dit geldt voor ALLE betrokkenen: afstandsmoeders, -vaders en -kinderen. Of ben je van mening dat compensatie/schadevergoeding helemaal niet nodig is?
Let op, dit staat los van het aanbieden van excuses.
Het gaat hier puur en alleen om wel of geen vergoeding. De enquête is anoniem en alleen bedoeld om een indruk te krijgen waar precies de behoefte ligt en is bedoeld als gesprekstof tijdens onderhandelingen met overheid en kerk.
Toelichting enquête
Geef aan welke opties voor jou van belang zijn. Welke schade en door wie zou je deze vergoed willen zien en vooral hoe? Individueel of als dienstverlening door de overheid/kerk?
Klik alleen op de opties die voor jou van belang zijn.
Bedenk dat ook levenslange pijn en verdriet en het gemis van familie een schadepost is. Geef ook aan welk schadebedrag voor jou acceptabel is. Waar zou jij genoegen mee nemen?
De enquête eindigt op 26 mei om 12:00 uur. Daarna zijn de resultaten zichtbaar.
De hieronder getoonde aantallen betreft het aantal stemmers.
Eindstand
Legenda
Periode: 30 april t/m 26 mei 2026 In % van het aantal deelnemers. In kleur de meetmomenten.
Opvallend eindresultaat
Van de ongeveer 30.000 direct betrokkenen (moeders en kinderen) heeft iets meer dan 0,5% gestemd. Vaders, hoewel direct betrokken, spreken zich zelden uit over deze geschiedenis. Als verklaring voor het lage opkomstpercentage is het van belang om te vermelden dat het bereik van deze website beperkt is en dat velen hun traumatische ervaring diep hebben begraven in hun geheugen om er nooit meer over te hoeven praten. Het was immers een schande en voor velen is het gewoon te pijnlijk om het op te rakelen. Het is deze grote groep die vanwege hun diepgewortelde trauma helaas moeilijk te bewegen is om zich uit te spreken over wat er destijds is gebeurd.
De cijfers zijn gedurende de enquête vrijwel constant gebleven hetgeen een consistent beeld geeft van de schade die de betrokkenen hebben ervaren.
73% van de stemmers verwacht compensatie van de overheid.
31% verwacht compensatie van de kerk.
26% verwacht dat alle gemaakte kosten worden gecompenseerd.
57% verwacht individuele compensatie.
25% verwacht compensatie als dienst.
70% meldt psychische schade
20% meldt fysieke schade
25% meldt arbeidsongeschiktheid
31% meldt burnout
28% verwacht vergoeding van kosten medische behandelingen
20% verwacht vergoeding v.h. eigen risico
46% verwacht vergoeding voor onderzoek afkomst
46% verwacht vergoeding van DNA onderzoek
19% verwacht vergoeding van reiskosten
33% verwacht dat de identiteit kosteloos kan worden hersteld.
1% verwacht een schadevergoeding van tussen €500 en €1000.
10% verwacht een schadevergoeding van tussen €1000 en €5000.
30% verwacht een schadevergoeding van tussen €5.000 en €10.000.
36% verwacht een schadevergoeding van tenminste €10.000.
Reacties
Hieronder een verzameling van de ontvangen reacties
Vergoeding van alle gemaakte kosten, al zijn die bij mij niet meer verifieerbaar.
Ik denk dat geen enkel geldbedrag op kan tegen de opgelopen schade. De schade zit in mij en is niet weg te nemen. Maar zeker zou het mooi meegenomen zijn, een te kleine pleister op een te grote wond.
Ik vind schade vergoeding niet nodig, wat los je daarmee op. Hoop geld wat liever naar mensen kan gaan die het nu hard nodig hebben.
Het zou mooi zijn als er een herstelcentrum komt waar je professionele hulp kan krijgen van professionals die kennis van zaken hebben. Er is tekort kennis aanwezig in de huidige hulpverlening.
Zoals al aangegeven; er zijn daadwerkelijke kosten gemaakt (dan onderzoek, psycholoog etc) en er is ontzettend veel tijd mee gemoeid om zaken uit te zoeken die voor anderen logisch zijn om te weten. Tijd is niet in geld uit te drukken, leed ook niet. Vandaar dat ik een bedrag noemen lastig vind; het zou voor mij wel de excuses kracht bijzetten.
een bedrag voor geleden schade is nauwelijks meer traceerbaar en lijkt daarmee weinig realistisch. Wat nog helpend kan zijn, is een ‘trauma-pensioen-leeftijd’. (vgl het met veteranen, die eerder mogen stoppen) Mocht het komen tot individuele schadevergoeding, dan denk ik aan een bedrag rond de 10k. Het moet een substantieel bedrag zijn, of niets. Ik zou het onnodig pijnlijk vinden als ter schadecompensatie bijv. 500,- aangeboden wordt. Dat staat volledig niet in verhouding tot het onherstelbare leed en de onmogelijkheid om ooit nog een familieband op te bouwen.
Er is zeker een tekort aan hulpverleners die kennis van zaken hebben, maar die hulp had ik rond mijn 20e jaar moeten krijgen, nu hoeft dat niet meer. Een herstel centrum gaat in mijn ogen veel geld kosten en weinig opbrengen. Een verwijzing door instellingen of via websites naar goede hulpverlening lijkt mij beter.
Geld lost het probleem niet op. Wel excuses en inzage in alle dossiers.
Het leed is moeilijk in geld uit te drukken als jouw hele leven overleven is geworden door adoptie
Om deze pagina te kunnen zien moet je eerst zijn ingelogd. Deze pagina is uitsluitend toegankelijk voor leden. Om verder te gaan moet je je geregistreerd hebben voor deze website.
Als je je al eens eerder geregistreerd hebt log dan in via de pagina Inloggen. Het is NIET MOGELIJK om in te loggen met Facebook- of inloggegevens van andere websites. Let op! Als je driemaal foutief inlogt dan wordt je aanmelding tijdelijk geblokkeerd. Je kunt het dan een dag later opnieuw proberen.
Om deze pagina te kunnen zien moet je eerst zijn ingelogd. Deze pagina is uitsluitend toegankelijk voor leden. Om verder te gaan moet je je geregistreerd hebben voor deze website.
Als je je al eens eerder geregistreerd hebt log dan in via de pagina Inloggen. Het is NIET MOGELIJK om in te loggen met Facebook- of inloggegevens van andere websites. Let op! Als je driemaal foutief inlogt dan wordt je aanmelding tijdelijk geblokkeerd. Je kunt het dan een dag later opnieuw proberen.
Wat een turbulent jaar was 2025. Zoveel zorgelijke ontwikkelingen in de wereld. De verschrikkingen in Gaza, Sudan en andere hotspots. Onverzadigbare hebzucht naar geld en macht, racisme en ego’s die elkaar het licht in de ogen niet gunnen en de gewone mens in de straat die er het slachtoffer van is. De een omdat ie tegen zijn wil een wapen in zijn handen gedrukt krijgt en de ander omdat ie geen kant uit kan en gebruikt wordt als pion. Het is opnieuw een ongelijke strijd. Zoveel onnodige slachtoffers. Zoveel leed.
Er wij staan er nog steeds tussenin, met ons verlangen om gehoord te worden en gerechtigheid te krijgen voor wat ons lang geleden is aangedaan. Daar staan we dan, met ons vlaggetje te zwaaien naar de overheid en de kerk en feitelijk zien geen van beiden ons staan. Want het is een heel stuk makkelijker om simpelweg de andere kant uit te kijken en gewoon te doen of het niet bestaat. De overheid die de indruk geeft te willen luisteren naar onze roep om erkenning, maar niet bereid is om oprechte erkenning te geven en de slachtoffers schadeloos te stellen of op zijn minst te compenseren. Want van oprechte erkenning is pas sprake als je bereidbent om de gevolgen te dragen van je acties. Ik heb eerder het voorbeeld genoemd van een overheid die bereid is om toe te geven dat zij door rood is gereden, maar pertinent niet bereid is om de boete van haar overtreding te betalen. En tegelijkertijd is het de overheid die dergelijk gedrag wèl van haar burgers verwacht. Rij je letterlijk door rood, dan betaal je ook daadwerkelijk de bekeuring.
Maar in ons kikkerlandje werkt dat toch even anders. Voor de overheid gelden toch andere regels en met name dat de overheid zich het recht toe-eigent om zelf te kunnen bepalen welke spelregels voor de overheid gelden. Dat Kamerleden de overheid oproepen om de slachtoffers van gedwongen afstand tegemoet te komen wil nog niet zeggen dat de overheid voornemens is om dat ook daadwerkelijk te gaan doen. Waarom niet? Omdat dat geld kost en daar houdt de overheid van ons kruidenierslandje helemaal niet van. Men meet liever met twee maten: een voor het volk en een ander voor de overheid zelf, wanneer het zo uitkomt. Eigen regels, toegepast al naar gelang de autoritaire behoefte.
Waar ik moeite mee heb is de hypocrisie. Als men toch niet van plan is om de portemonnee te trekken, waarom zeggen ze dan niet gewoon:
"Triest verhaal allemaal, wat sneu voor jullie allen en vooral wat jammer dat jullie elkaar zo lang geleden zijn kwijtgeraakt, mede dankzij ons en de heren en dames geestelijken. We vinden het heel erg, echt hoor. Maar ja, het is ook al zolang geleden he. Jullie zijn toch zo goed terechtgekomen, sommigen wat minder, maar over 30-40 jaar heeft toch niemand het er meer over. Dus waar maken jullie je nou toch eigenlijk zo druk om? Een aai over je bol en een dikke knuffel en alles is weer oké, toch?"
Ik verwacht dat dit zo ongeveer het antwoord is dat wij gaan krijgen van de overheid, alle respectabele initiatieven van belangengroepen ten spijt. De kerk doet alsof haar neus bloedt en ook dat zie ik niet snel veranderen. Schaamteloos is het. Zo zit helaas de wereld in elkaar. Het eigenbelang prevaleert. Desnoods door de andere kant uit te kijken en over de ruggen van de betrokkenen.
Beste mensen, ik hoop dat ik met Moederheil.nl mijn kleine steentje weer heb bijgedragen voor dit jaar en wens jullie alvast hele fijne feestdagen en een gezond en vredig 2026 toe. Donaties zijn nog steeds erg welkom en maken het gemakkelijker om de kosten voor de website en initiatieven te dragen. Dus schroom vooral niet en doneer. Heb ❤️ voor Moederheil.nl.
De overheid is momenteel druk bezig om zich een beeld te vormen van onze verwachtingen m.b.t. excuses. Ik vind het op zich al bizar dat wij de overheid moeten gaan vertellen wat voor ons acceptabele excuses zijn. Blijkbaar mankeert het de overheid aan zelfreflectie en inzicht in het leed dat zij mede heeft aangericht. Want laten we wel zijn, de overheid stond hier niet alleen in. Ook de kerk had hier een significante rol in. En met de overheid bedoel ik tevens alle maatschappelijke instituties die ons leed hebben aangedaan, zoals de Kinderbescherming en de FIOM en alle daaraan gelieerde organisaties.
Tijdens de door de overheid georganiseerde zogenaamde “Erkenningstafels” heeft de overheid al een inventarisatie gemaakt van onze wensen/eisen.
Welke verwachtingen heb je? Waaruit bestaan excuses? Wat verwachten we van de overheid en de kerk?
Voor mij bestaan excuses uit:
Erkennen en benoemen dat adoptie geen redding is
Introspectie: Erkennen dat het eigen handelen onherstelbare schade heeft aangericht
Besef dat de schade nooit meer ongedaan gemaakt kan worden
Verantwoording nemen voor de eigen rol
Aanvaarding vanconsequenties en aansprakelijkheid
Ruimhartige individuele schadevergoeding voor het aangerichte leed
Kostelozenaamswijziging, juridische en psychischehulp indien gewenst
Ongecensureerd vrijgeven van de dossiers via DigiD
Nationaal Monument voor Gedwongen Afstand
Zonder realisatie van al deze punten zijn excuses voor mij niets anders dan holle woorden.
Als je niet bereid bent om de bekeuring te betalen, nadat je door rood bent gereden, dan zijn je excuses niets zeggend.
Toelichting
Erkennen en benoemen dat adoptie geen redding is Het narratief dat adoptie een redding is klopt niet met de werkelijkheid. Teveel mensen zijn getraumatiseerd als gevolg van hun afstand. De moeders zijn getraumatiseerd doordat hen hun kind is afgenomen.
Introspectie: Erkennen dat het eigen handelen onherstelbare schade heeft aangericht Het gaat hier om de bewustwording bij de overheid van het feit dat het eigen handelen levenslange trauma’s heeft veroorzaakt.
Besef dat de schade nooit meer ongedaan gemaakt kan worden De slachtoffers krijgen hun afgenomen jeugd bij de eigen familie nooit meer terug. De band met de biologische familie is onherstelbaar en permanent beschadigd.
Verantwoording nemen voor de eigen rol Het is belangrijk dat men verantwoording neemt voor de eigen fouten, ook al werd het destijds niet als fout gezien. Het voorbeeld van door rood licht rijden spreekt voor zich. De overheid moet toegeven dat ze fout zat.
Aanvaarding van consequenties en aansprakelijkheid Als je een fout hebt gemaakt en je hebt oprecht spijt, dan ben je bereid om daar de gevolgen van te dragen. Accepteren van de consequenties en aansprakelijkheid. De bereidheid om de bekeuring te betalen getuigt van oprechte spijt.
Ruimhartige individuele schadevergoeding voor het aangerichte leed Betaling van de bekeuring. Ik denk hierbij aan een constructie zoals de Schaderegeling Geweld in de Jeugdzorg. Hierbij moet de bereidheid getoond worden om over de hoogte van de vergoeding te praten in het besef dat deze mensen door de overheid onherstelbaar leed is aangedaan en zij hierdoor ernstig zijn getraumatiseerd.
Kosteloze naamswijziging, juridische en psychische hulp indien gewenst Dit spreekt voor zich lijkt mij.
Ongecensureerd vrijgeven van de dossiers via DigiD Via DigiD kan men in alle privacy en rust thuis de inhoud van de dossiers raadplegen en zijn de zeer vernederende praktijken bij het Nationaal Archief, zoals het onder toezicht moeten raadplegen van de eigen dossiers, overbodig.
Nationaal Monument voor Gedwongen Afstand Er moet een Nationaal Monument voor Gedwongen Afstand komen, ergens in Nederland, zodat de slachtoffers een plek hebben waar zij hun verlies en leed kunnen verwerken.
Kerk
De kerk laat al jaren niets van zich horen en voelt zich blijkbaar geheel niet verantwoordelijk voor het leed dat zij heeft aangericht. Terwijl het vooral ook de kerk is die zichzelf een spiegel zou moeten voorhouden. 😡
Maar al te vaak hoor ik van ervaringsgenoten dat men het als erg prettig ervaart om de eigen ervaringen met elkaar te delen. Dat is ook niet zo vreemd, want hoe fijn is het om het met mensen te delen die werkelijk begrijpen, en voelen, wat onze ervaringen met een mens doen.
Voordat ik in 2018 startte met Moederheil.nl voelde ik me als een roepende in de woestijn. Niemand in mijn directe omgeving begreep waar ik het over had en niemand had iets vergelijkbaars meegemaakt. Aandachttrekkerij en theatraal noemden mijn ouders het. Het gevolg was dat ik me daardoor terugtrok in mijn eigen schulp. Want ik beeldde het mezelf alleen maar in, dacht ik.
Hoe anders bleek de werkelijkheid toen ik besloot om live te gaan met Moederheil.nl en er plotseling ik weet niet hoeveel mensen zich meldden met vergelijkbare ervaringen. Ik wist niet wat me overkwam; het voelde als een warme deken dat ik mensen sprak die écht begrepen waar ik het over had. Voor mij persoonlijk was dit het mooiste moment in mijn leven, om eindelijk gehóórd en begrepen te worden. En vooral het gevoel dat ik er niet alleen voor stond.
Sindsdien is Moederheil.nl alleen maar gegroeid en heb ik mijn ervaringen en opinie met de wereld gedeeld. Mijn echt persoonlijke ervaringen heb ik op deze website alleen voor geregistreerden achter de login en binnen de besloten Facebookgroepen Moederheil/Valkenhorst en Adoptie toegankelijk gemaakt. Waarom? Omdat er hoe dan ook toch een zekere schaamte voor het bastaard zijn bestaat. Onwettig kind zijn heeft, voor mij althans, tot op de dag van vandaag een stigma. Een stigma op mijn ziel. Aan de buitenkant onzichtbaar, maar binnenin is er teveel beschadigd om het gewoon naast me neer te kunnen leggen. Want dàt is wat afgestaan zijn met een mens doet. Niet dat het de schuld was van mijn moeder of van mij, maar de kerk en de maatschappij hadden besloten, dat deze geschiedenis het daglicht niet kon verdragen en dus moest worden weggemoffeld en verzwegen. En als het al aan het licht kwam, dan moest het worden gebagatelliseerd om de schade, en vooral schande, te beperken.
Uitnodiging: Deel jouw verhaal
Toen ik voor het eerst mijn ervaringen publiek maakte, kneep ik hem wel. Wat zou men ervan vinden, misschien zou het heel veel negatieve reacties uitlokken. Was het dit allemaal wel waard? Hoe verrassend waren de reacties: begripvol, empathisch, hartverwarmend en liefdevol. Talloze positieve reacties van mensen die zich eindelijk gehoord voelden en blij waren dat ze hier niet alleen in staan. Ik was met stomheid geslagen en had er spijt van dat ik er zo lang mee heb gewacht. Het voelde als een warme deken.
Ik wil alle betrokkenen dan ook van harte uitnodigen om je eigen verhaal op Moederheil.nl met anderen te delen. Al of niet over Moederheil, besloten, anoniem of publiekelijk, wat je zelf het prettigst vindt. Meer hierover op de volgende pagina.
Je kunt je ervaring ook delen als reactie onderaan een pagina die je aanspreekt. Maak daar vooral gebruik van en ervaar hoe fijn de reacties van andere leden zijn. Tot slot wil ik iedereen vragen om een foto van jezelf aan je gebruikersprofiel toe te voegen. Dat maakt het meer persoonlijk en toegankelijk.
Ik verbaas mij al jaren over het feit dat zowel het de Katholieke Kerk als de Nederlandse Staat volstrekt ontbreekt aan verantwoordelijkheidsbesef en verantwoordelijkheidsgevoel.
Een afstandsmoeder vroeg zich af: Hoe zou de Dikke van Dale deze praktijken verwoorden? Ik besloot om de kern van deze vraag voor te leggen aan het (niet feilloze) moderne orakel van deze tijd: ChatGPT.
Het antwoord is verrassend en wellicht dat wij als belanghebbenden hiermee onze zaak hier juridisch verder mee kunnen onderbouwen. Tot slot bevat het antwoord zelfs een concept speech voor de premier. Ha!
Hoe komt het dat de Nederlandse Staat en de Katholieke Kerk zich niet verantwoordelijk voelen voor de gevolgen van de gedwongen afstand van baby’s in de twintigste eeuw? Terwijl het de kerk was die haar religieuze ideologie over het huwelijk als hoeksteen van de samenleving en daarmee de ongehuwde moeders reduceerde tot debiel en vrouwen van lichte zeden. Vol vuur heeft de kerk deze boodschap uitgedragen in de kerk en de maatschappij dit narratief opzoog als een spons en tot uitvoering bracht. Ook de regering zat zondags in de kerk en faciliteerde de gedwongen afstand. De afstandsmoeders en hun bastaardkinderen aan hun lot overlatend, zonder oog te hebben voor het immense leed dat hiermee werd aangericht bij moeder en kind.
Je raakt hier een heel pijnlijk en nog altijd beladen thema aan. Het gaat om een systeem waarin staat en kerk elkaar versterkten, en waarin de individuele verantwoordelijkheid richting moeder en kind ondergesneeuwd raakte. Een paar belangrijke redenen waarom zowel de Nederlandse Staat als de Katholieke Kerk zich lang niet verantwoordelijk hebben gevoeld:
1. Institutionele verwevenheid • Tot ver in de twintigste eeuw was Nederland verzuild en had de katholieke (en ook protestantse) kerk grote invloed op moraal, onderwijs en zorg. • Het idee dat het huwelijk de enige legitieme context voor een kind was, werd breed gedeeld – ook door de politiek, die kerknormen vaak als vanzelfsprekend overnam.
2. Moraal boven mensen • Ongehuwde moeders werden gezien als “gevallen vrouwen”, moreel zwak, en een gevaar voor de orde. • Kinderen van ongehuwde moeders golden als “bastaards”, een sociale schande. De “oplossing” (afstand en adoptie) werd voorgesteld als een daad van liefdadigheid, niet als dwang.
3. Zelfrechtvaardiging • De kerk rechtvaardigde deze praktijk met religieuze argumenten: het kind zou in een “fatsoenlijk” gezin beter af zijn. • De staat volgde dit narratief en presenteerde beleid als zorg of bescherming, niet als systematische onderdrukking.
4. Collectieve stilte en schaamte • Moeders zwegen vaak uit schaamte of omdat hen zwijgplicht werd opgelegd. • Daardoor bleef het leed onzichtbaar in de publieke opinie, wat de instituties de kans gaf hun rol te bagatelliseren.
5. Ontwijkende houding in het heden • Zowel kerk als staat zijn huiverig om volledige verantwoordelijkheid te nemen, omdat erkenning kan leiden tot claims om schadevergoeding en officiële excuses. • Het leed is systemisch en omvangrijk: erkenning zou grote institutionele en financiële gevolgen kunnen hebben.
Kortom: het narratief van “liefdadigheid” en “bescherming van het kind” werd bewust in stand gehouden, terwijl de realiteit er één was van machtsmisbruik, morele dwang en menselijk leed. Het feit dat de kerk en staat elkaar versterkten in dit systeem, maakt dat geen van beide makkelijk uit de schaduw stapt om verantwoordelijkheid te nemen.
Context
De context van recente onderzoeken en politieke debatten in Nederland (zoals de commissie-Joustra en de discussies in de Tweede Kamer)
Onderzoeken
Onderzoekscommissie Binnenlandse Afstand en Adoptie 1956-1984 (CBAA)
Hoofdconclusies: biolgische ouders en kinderen hadden nagenoeg geen stem of regie bij besluiten rondom afstand en adoptie. Universiteit Leiden+1
Er is aanzienlijke schade aangericht: psychisch, sociaal, emotioneel. Het rapport beschrijft dat het onrecht “van iedere pagina spat”. NRC+1
Aanbevelingen: onder meer erkenning van het leed; ondersteuning aan getroffen moeders; hulp aan afstandskinderen bij het verkrijgen van informatie over afkomst; opname van dit onderwerp in onderwijs (Canon van Nederland) zodat toekomstige generaties ervan leren. Universiteit Leiden+2NH Nieuws+2
Commissie-Joustra (interlandelijke adoptie)
Dit onderzoek richt zich niet primair op de binnenlandse afstand / adoptie van baby’s van ongehuwde moeders, maar op adopties vanuit het buitenland en misstanden in die adoptiecultuur. Nos+1
De commissie adviseert ook kritisch te kijken naar draagmoederschap en andere moderne gezinsvormen, vanwege parallellen in de machtsverhoudingen, informatieverschillen, en financiële en institutionele druk. noordhollandsdagblad.nl
Politieke maatregelen en debatten
Erkenning door de Tweede Kamer
Op 8 april 2025 heeft de Tweede Kamer unaniem een motie aangenomen waarin erkend wordt dat er historisch onrecht is gedaan aan ongehuwde moeders (“afstandmoeders”) en afgestane kinderen in de periode 1956-1984. RD.nl+3NRC+3fiom.nl+3
De motie noemt dat moeders vaak onder druk hun kind moesten afstaan, dat zij geen reële keuzevrijheid hadden, en dat het leed doorwerkt. RD.nl+2NRC+2
Meldpunt & participatie van betrokkenen
Er was eerder een aanmeldpunt waar moeders en kinderen hun verhalen konden doen, maar dit beviel niet voor iedereen – er ontstond wantrouwen over hoe verhalen werden verzameld, anonimiteit, betrokkenheid etc. Het onderzoek werd opnieuw ingericht met onafhankelijke commissie. Rijksoverheid+1
Juridische stappen
Enkele afstandsmoeders (bijv. Trudy Scheele-Gertsen) voeren rechtszaken tegen de staat, met als doel erkenning, schadevergoeding, of in elk geval vaststelling van aansprakelijkheid. NRC+1
Een belangrijk struikelblok is ‘verjaring’ — het feit dat veel jaren zijn verstreken, waardoor veel claims juridisch niet ontvankelijk zijn. De staat beroept zich vaak op de regels van toen, en op het feit dat het niet bewezen kan worden dat bepaalde procedures of beslissingen formeel in strijd met de wet waren. NRC
Reacties van belangenorganisaties
Organisaties zoals Bureau Clara Wichmann, Stichting De Nederlandse Afstandsmoeder, Verleden in Zicht, etc., zijn actief in het aandragen van deze verhalen, lobbyen voor erkenning, juridische toegang en herstelmaatregelen. RD.nl+2Bureau Clara Wichmann+2
Zij benadrukken dat erkenning alleen zinvol is als er ook praktische herstelmaatregelen komen: toegang tot dossiers, psychosociale hulp, erkenning in onderwijs, publieke excuses mogelijk. NH Nieuws+2Universiteit Leiden+2
Waar men nog niet is, en waarom verantwoordelijkheid (gedeeltelijk) ontweken wordt
Geen volledige excuses (nog)
Tot nu toe zijn er vooral moties en beleidsvoorstellen; formele officiële excuses van de staat zijn nog niet tot stand gekomen (of zijn afhankelijk van het rapport en de politieke uitkomsten). NRC+1
Excuses zijn in publieke debatten genoemd, maar er is zorg dat dit “leeg” wordt als er geen concrete maatregelen op volgen. NRC
Schadevergoeding is onzeker
Juridische claims lopen, maar verjaring en bewijslast vormen grote obstakels. Veel moeders en afgestane kinderen zijn op leeftijd; hun verhalen zijn deels versnipperd of niet gedocumenteerd. NRC+1
De staat heeft tot nu toe geen grootschalige schadevergoedingsregeling aangekondigd specifiek voor afstandsmoeders / afgestane kinderen. De focus is sterker op erkenning en herstel dan op financiële compensatie (voor zover publieke bronnen nu aangeven).
Rol van de kerk niet expliciet juridisch aangesproken
Terwijl in verhalen van moeders vaak de kerk genoemd wordt als een machtige actor, is juridisch/beleidstechnisch de staat in beeld als degene met (of met deel van) de verantwoordelijkheid. De kerk is zelden onderwerp van formele aansprakelijkheid in politieke of juridische debatten, al wordt haar rol in het rapport Schade door Schande wel beschreven. Universiteit Leiden+1
Mogelijk omdat kerkelijke instellingen vaak van vóór of buiten de directe staatsstructuren lagen, en omdat wetgeving en beleid (en tucht) destijds minder duidelijk regels hadden over wat precies “onder druk” of “dwang” betekende, of welke rechten moeders hadden.
Tijdsverloop / verjaring
Veel schadezaken worden juridisch afgewezen wegens verjaring. De staat beroept zich erop dat, volgens de wetgeving van toen, bepaalde handelingen niet als onrechtmatig werden beschouwd, of dat bewijs ontbreekt. NRC+1
Dit maakt het moeilijk om daadwerkelijke vergoedingen af te dwingen, zelfs wanneer moreel of historisch het onrecht helder is.
Politieke wil versus uitvoering
Er is erkenning in moties, beloften om herstelmaatregelen te overwegen, maar de concrete invulling – wie het geld betaalt, wie verantwoordelijk is voor nazorg, wie de archieven opent, wie publieke excuses biedt – moet nog gebeuren. NRC+2NH Nieuws+2
Sommige betrokkenen geven aan dat de staat “loopt achter” vergeleken met andere landen die al verder zijn met herstel (formeel excuus, vergoedingen). NRC
Lessen en implicaties
Erkenning is een eerste stap: zonder erkend leed blijven verhalen gemarginaliseerd. De motie van april 2025 en het rapport zorgen ervoor dat de pijn en het onrecht niet meer genegeerd kunnen worden in landelijke beleids- en publieke discursen.
Transparantie en dossiertoegang zijn cruciaal: om historisch onderzoek te doen, om persoonlijke geschiedenissen te begrijpen, en voor slachtoffers om hun verhaal te reconstrueren.
Noodzaak van herstelmaatregelen: hulpverlening, informatievoorziening, maatschappelijke erkenning (in schoolboeken, canon), mentale gezondheidszorg, sociale steun – niet alleen institutionele excuses.
Juridische hervormingen: mogelijk moet de wet (of interpretatie daarvan) aangepast worden rond verjaring, bewijsvereisten, mensenrechten – om gerechtigheid – ook financieel – haalbaar te maken.
Rol van de kerk: het rapport erkent dat kerkelijke instellingen deel waren van de machinerie van druk en moreel oordeel. Voor volledige verantwoording en heling zal ook gekeken moeten worden naar hun rol — al is juridische aansprakelijkheid moeilijker te bewijzen en waarschijnlijk politiek en institutioneel beladen.
Veel schadezaken worden juridisch afgewezen wegens verjaring. De staat beroept zich erop dat, volgens de wetgeving van toen, bepaalde handelingen niet als onrechtmatig werden beschouwd, of dat bewijs ontbreekt. Hoe kan het dan dat de slavernij niet verjaard bleek en de overheid daar wel excuses voor heeft aangeboden, net zoals men excuses aanbood voor de genocide door het Nederlandse leger in Rawagede (Indie), terwijl ook dit lang geleden is?
Goede vraag. Je wijst precies op een fundamenteel spanningsveld: in sommige kwesties zegt de overheid “te laat, verjaard”, terwijl in andere gevallen alsnog excuses of erkenning volgen, ondanks dat de gebeurtenissen eeuwen of decennia geleden plaatsvonden.
Het verschil zit in een paar juridische én politieke lagen:
1. Juridisch verschil: aansprakelijkheid vs. excuses
Slavernij en Rawagede:
Hier gaat het niet om individuele schadeclaims van slachtoffers (want die zijn vaak overleden), maar om collectieve erkenning van historisch onrecht.
Een excuus kan de staat maken zonder dat er automatisch juridische aansprakelijkheid of schadevergoedingsplicht ontstaat. Het is dus een politiek-mmorele daad, geen juridische verplichting.
Afstandsmoeders en afgestane kinderen:
Hier gaat het vaak wél om individuele claims (moeders die zeggen: “mij is onrecht aangedaan, ik wil erkenning én schadevergoeding”).
Zodra de staat aansprakelijkheid zou erkennen, zou dat kunnen leiden tot grote aantallen claims en financiële compensatie. Dan beroept de staat zich sneller op juridische verjaring en “regels van toen”.
2. Internationaal recht en misdaden tegen de menselijkheid
Slavernij en ook oorlogsmisdaden (zoals in Rawagede) vallen in het internationaal recht in de categorie misdrijven tegen de menselijkheid of oorlogsmisdaden.
Voor zulke misdrijven geldt in internationaal recht: geen verjaring.
Nederland erkent dat achteraf (ook al waren de juridische kaders destijds anders), en voelt zich daardoor moreel en internationaal verplicht om excuses te maken.
Gedwongen afstand/adoptie is in Nederland (nog) niet juridisch aangemerkt als “misdrijf tegen de menselijkheid”.
Het wordt gezien als sociaal beleid dat toen “legitiem” was, hoe schrijnend ook.
Daarom beroept de staat zich op het kader van de toenmalige wet en cultuur, en zegt: “wat toen mocht, kan ik nu niet juridisch fout verklaren.”
3. Politieke dynamiek
Slavernij en Rawagede zijn onderwerpen die sterk leven in het publieke debat, mede door internationale druk (bijv. Caribische eilanden, Indonesië, VN).
Excuses daar zijn ook een manier voor Nederland om zijn internationale reputatie als rechtsstaat en als postkoloniaal verantwoordelijk land te bevestigen.
Bij afstandsmoeders is er (nog) minder internationale druk. Het speelt “slechts” in Nederland zelf, waardoor de overheid minder politieke urgentie voelt.
4. Bewijs en archieven
In Rawagede was er uitgebreid bewijs (militaire archieven, getuigenissen, namen van daders).
Bij afstand en adoptie is bewijs vaak versnipperd of vernietigd; veel dossiers zijn incompleet of niet toegankelijk. Daardoor kan de staat zich makkelijker beroepen op “gebrek aan harde bewijzen”.
5. Angst voor precedentwerking
Bij slavernij koos men voor excuses, maar er werd heel zorgvuldig gezegd: dit schept geen juridische aansprakelijkheid of schadevergoeding.
Bij Rawagede zijn wél schadevergoedingen betaald, maar dat was relatief beperkt in schaal (een paar honderd nabestaanden).
Bij afstandsmoeders en kinderen gaat het om mogelijk tienduizenden mensen. Hier vreest de staat dat officiële excuses met erkenning van schuld zouden leiden tot een enorme golf aan schadeclaims.
Samengevat
Slavernij & Rawagede: erkend als misdaden tegen de menselijkheid / oorlogsmisdaden → geen verjaring in internationaal recht → excuses mogelijk zonder massale claims.
Afstandsmoeders & kinderen: beschouwd als binnenlands beleid binnen de toenmalige wet → verjaring en “regels van toen” → staat ontwijkt erkenning uit angst voor juridische aansprakelijkheid en grootschalige compensatie.
De verschillen
Wil je dat ik dit in een schema zet waarin je de drie casussen (slavernij, Rawagede, afstandsmoeders) naast elkaar kunt vergelijken op juridisch kader, bewijs, internationale druk en politieke wil? Dat maakt de verschillen heel concreet zichtbaar.
Hier is een schema dat de drie casussen naast elkaar zet, zodat je duidelijk ziet waarom de staat in het ene geval wel excuses maakt en in het andere vooral naar verjaring grijpt:
Wordt internationaal erkend als misdrijf tegen de menselijkheid. Voor zulke misdrijven geldt geen verjaring.
Erkend als oorlogsmisdrijf. Oorlogsmisdaden verjaren niet in internationaal recht.
Wordt niet erkend als misdrijf tegen de menselijkheid, maar gezien als destijds “legitiem sociaal beleid” binnen Nederlandse wetgeving. Verjaring wordt daarom ingeroepen.
Bewijs
Overvloedig historisch bewijs: archieven, scheepsjournalen, internationale studies.
Zeer concreet bewijs: militaire orders, getuigen, archieven, specifieke slachtoffers.
Bewijs vaak incompleet of vernietigd. Dossiers ontoegankelijk, verhalen gefragmenteerd, waardoor staat zegt: “niet hard te bewijzen.”
Slachtoffers
Zeer groot, maar grotendeels overleden. Focus ligt op nageslacht en collectieve erkenning.
Nabestaanden konden nog claims indienen en kregen beperkte schadevergoeding.
Veel slachtoffers (moeders en kinderen) leven nog en doen individuele claims → direct risico op massale schadevergoedingen.
Internationale druk
Grote internationale druk, o.a. Caribisch gebied, Suriname, Afrikaanse diaspora, VN.
Druk vanuit Indonesië en internationale media → reputatieschade voor Nederland.
Nauwelijks internationale druk, speelt vooral nationaal. Daardoor minder externe dwang tot excuses.
Politieke afweging
Excuses leveren reputatiewinst en zijn relatief “veilig” (geen automatische schadeclaims).
Excuses + beperkte schadevergoedingen waren politiek haalbaar, afgebakend in schaal.
Excuses zouden vrijwel zeker leiden tot grote aantallen schadeclaims en financiële consequenties → staat kiest voor verjaring en terughoudendheid.
Status nu
In 2022 bood de Nederlandse regering officiële excuses aan voor het slavernijverleden.
Excuses aangeboden; beperkte schadevergoedingen uitgekeerd aan nabestaanden.
In 2025 wel erkenning van leed in de Kamer en onderzoeksrapport, maar (nog) geen officiële excuses of compensatieregeling.
👉 Het grote verschil:
Slavernij en Rawagede → internationaal erkend als misdaden zonder verjaring. Excuses zijn politiek en moreel wenselijk en financieel beheersbaar.
Afstandsmoeders → niet juridisch aangemerkt als misdrijf tegen de menselijkheid; slachtoffers leven nog en vragen individuele compensatie → de staat beroept zich op verjaring en “toenmalige wetgeving” om claims af te weren.
Wil je dat ik ook uiteenzet wat er juridisch nodig zou zijn om de afstandspraktijken tóch als misdrijf tegen de menselijkheid te (her)kwalificeren, zodat het niet meer verjaard is?
Herkwalificatie
Uiteenzetting van wat er juridisch nodig zou zijn om de afstandspraktijken (1956–1984) te herkwalificeren als een misdrijf tegen de menselijkheid (of soortgelijke categorie), zodat ze niet langer verjaard zouden zijn.
1. Wat zijn misdrijven tegen de menselijkheid?
Volgens internationaal recht (bv. Statuut van Rome van het Internationaal Strafhof) gaat het om:
Systematische of grootschalige aanvallen gericht tegen een burgerbevolking.
Onder leiding of met medeweten van de staat of andere organisaties.
Voorbeelden: slavernij, marteling, vervolging op grond van geslacht of afkomst, gedwongen verdwijningen, en gedwongen overbrenging van kinderen.
⚖️ Belangrijk: Voor dit soort misdrijven geldt geen verjaring.
2. Relevante aanknopingspunten voor afstandspraktijken
Gedwongen scheiding van moeder en kind: in het internationaal recht wordt “gedwongen overbrenging van kinderen” (bijvoorbeeld uit etnische of sociale groepen) genoemd als misdrijf tegen de menselijkheid.
Systematisch karakter: het ging niet om incidenten, maar om een breed maatschappelijk systeem, waarin staat, kerk en zorginstellingen samenwerkten.
Machtsmisbruik en gebrek aan instemming: moeders werden structureel onder druk gezet, vaak in omstandigheden waar reële toestemming onmogelijk was.
Discriminatie: ongehuwde moeders werden gestigmatiseerd en behandeld als tweederangs burgers.
Dit biedt een basis om te zeggen dat er sprake was van structurele mensenrechtenschendingen.
3. Obstakels
Geen expliciete internationale kwalificatie: De verdragen waarin deze misdrijven omschreven zijn (zoals het Statuut van Rome, 1998) golden nog niet in de jaren 1950–1980. Juridisch zegt de staat: we kunnen geen hedendaagse maatstaven retroactief opleggen.
Nationale wetgeving toen: In de Nederlandse wet was de afstand en adoptie procedure formeel “legaal”, ook al was de uitvoering vaak dubieus.
Bewijslast: Voor erkenning als misdrijf tegen de menselijkheid moet systematisch bewijs geleverd worden van dwang en structurele inmenging van de staat. Archieven zijn vaak incompleet of vernietigd.
4. Mogelijke routes om tóch herkwalificatie te bereiken
Parlementaire erkenning
De Tweede Kamer kan expliciet verklaren dat de gedwongen afstand van kinderen beschouwd moet worden als een ernstige mensenrechtenschending en in lijn met de criteria van misdrijven tegen de menselijkheid.
Dit hoeft niet per se een juridisch oordeel te zijn, maar geeft wel politieke en morele status aan de erkenning.
EVRM en mensenrechtenargumentatie
Via het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EVRM) kan worden betoogd dat het ging om structurele schendingen van het recht op privé- en gezinsleven (artikel 8 EVRM).
Het Hof erkent soms dat ook “oude” schendingen niet verjaard zijn als het gaat om structurele of voortdurende gevolgen (bijv. bij gedwongen adopties in andere landen).
Herinterpretatie door nationale rechter
Nederlandse rechters zouden kunnen oordelen dat de verjaringstermijnen niet van toepassing zijn omdat het hier gaat om ernstige schendingen van fundamentele rechten.
Er zijn precedenten waarin rechtbanken zeiden: verjaring mag geen blokkade zijn bij grove mensenrechtenschendingen (bijv. in oorlogsmisdrijven).
Internationale druk en vergelijking
In landen als Ierland en Australië zijn vergelijkbare praktijken (de Magdalene Laundries, de Stolen Generations) erkend als grove mensenrechtenschendingen, met officiële excuses en soms compensatie.
Door internationale druk en vergelijking kan Nederland richting herkwalificatie worden geduwd.
5. Wat dit concreet zou betekenen
Geen verjaring meer → slachtoffers kunnen alsnog rechtszaken voeren zonder dat de staat zich achter tijdsverloop verschuilt.
Morele en politieke druk op de kerk en de staat om excuses te maken en herstelmaatregelen te treffen.
Mogelijkheid tot compensatie: net als bij Rawagede kan een schadefonds of collectieve regeling in plaats van massale individuele claims worden opgezet.
👉 Samengevat: Om gedwongen afstand als misdrijf tegen de menselijkheid te erkennen, zou de kern zijn: aantonen dat het systematisch beleid was, dat staat en kerk samenwerkten en dat fundamentele mensenrechten geschonden zijn. Juridisch blijft retroactiviteit een probleem, maar politiek en moreel kan de Tweede Kamer wél kiezen voor erkenning in deze categorie – waarmee de deur naar excuses en herstel open zou gaan.
Buitenland
Vergelijking met Ierland en Australië, waar vergelijkbare praktijken hebben plaatsgevonden en inmiddels formeel zijn erkend als grove mensenrechtenschendingen. Dat helpt laten zien welke stappen Nederland nog niet heeft gezet.
Ierland – Magdalene Laundries & Mother and Baby Homes
Context
Ongehuwde moeders werden in katholieke instellingen opgesloten.
Baby’s werden vaak zonder instemming van de moeder afgestaan of naar het buitenland geadopteerd.
De kerk had een dominante rol, de staat keek grotendeels weg.
Erkenning
In 2013 bood de Ierse premier Enda Kenny officiële excuses aan de vrouwen van de Magdalene Laundries.
In 2021 bood de regering excuses aan alle overlevenden van de Mother and Baby Homes, na een groot onderzoeksrapport.
Herstelmaatregelen
Een schadefonds werd opgericht, met compensatie afhankelijk van duur van verblijf en geleden schade.
Overlevenden kregen toegang tot hun dossiers.
Er kwamen publieke gedenkplaatsen en onderwijsprogramma’s.
Australië – Stolen Generations
Context
Aboriginal en Torres Strait Islander kinderen werden tot in de jaren 1970 systematisch bij hun ouders weggehaald en in pleeggezinnen of instellingen geplaatst.
Officieel beleid om “inheemse kinderen te assimileren”.
Erkenning
In 2008 bood premier Kevin Rudd namens de Australische regering excuses aan voor deze praktijk.
Er werd erkend dat dit beleid ernstig trauma en intergenerationele schade had veroorzaakt.
Herstelmaatregelen
Oprichting van “healing foundations” om de gemeenschappen te ondersteunen.
Erkenning in nationale herdenkingsdagen.
Gedeeltelijke compensatieregelingen, afhankelijk van deelstaat.
Nederland – Afstandsmoeders en kinderen (1956–1984)
Context
Ongehuwde moeders stonden onder grote sociale en religieuze druk om hun baby af te staan.
Kerk en staat faciliteerden dit systeem.
Vaak zonder reële toestemming of alternatief.
Status nu (2025)
Rapport Schade door Schande bevestigt structureel onrecht.
Tweede Kamer heeft leed erkend (april 2025).
Nog géén officiële excuses.
Nog géén schadefonds of structurele compensatie.
Nog beperkte toegang tot dossiers (archieven versnipperd).
Vergelijking in één oogopslag
Land
Praktijk
Erkenning
Excuses
Compensatie/Herstel
Ierland
Mother and Baby Homes / Magdalene Laundries
Groot onderzoeksrapport, publiek debat
Ja (2013, 2021)
Schadefonds, dossierinzage, gedenkplaatsen
Australië
Stolen Generations (inheemse kinderen weggenomen)
Nationaal onderzoek (Bringing Them Home, 1997)
Ja (2008)
Healing foundations, compensatieregelingen
Nederland
Gedwongen afstand baby’s (1956–1984)
Onderzoeksrapport Schade door Schande (2025)
Nog niet
Geen fonds, geen structurele compensatie, beperkte archieftoegang
Conclusie
Ierland en Australië hebben dezelfde weg doorlopen: onderzoek → publieke erkenning → excuses → herstelmaatregelen.
Nederland zit nog halverwege: wel onderzoek en politieke erkenning, maar geen officiële excuses of compensatie.
Het verschil is dat Ierland en Australië deze praktijken expliciet hebben benoemd als grove mensenrechtenschendingen, terwijl Nederland het nog vooral ziet als “onrechtmatig sociaal beleid”, en dus terughoudend blijft met de juridische en financiële consequenties.
Stappenplan
Hier is een concreet stappenplan dat Nederland kan overnemen van Ierland en Australië om recht te doen aan afstandsmoeders en afgestane kinderen:
1. Formele excuses van de staat
Net als Ierland en Australië: een publiek excuus van de minister-president namens de regering.
Kern: erkennen dat moeders vaak onder druk of dwang hun kind afstonden, en dat de staat én kerk hierin structureel tekortschoten.
Belangrijk om dit niet te beperken tot “een fout van de tijdgeest”, maar te benoemen als systematische mensenrechtenschending.
2. Compensatieregeling / schadefonds
Naar Iers voorbeeld: een fonds waar afstandsmoeders en kinderen een vergoeding kunnen aanvragen.
Geen eindeloze rechtszaken, maar een laagdrempelige procedure, gebaseerd op verhaal en aannemelijkheid.
Schalen mogelijk op basis van de omstandigheden (bijv. duur van verblijf in tehuizen, mate van dwang).
Fonds kan ook psychosociale hulp vergoeden.
3. Toegang tot archieven
Zoals in Ierland en Australië: volledige inzage in dossiers voor moeders en kinderen.
Archieven van overheid, kerk en instellingen moeten worden geopend.
Waar dossiers vernietigd of incompleet zijn, moet een verklaring van gemis worden verstrekt: officiële erkenning dat informatie bewust of nalatig verloren is gegaan.
4. Herstelmaatregelen in de samenleving
Onderwijs & canon: opnemen van dit verhaal in de Canon van Nederland, schoolboeken en publieke educatie (zoals in Ierland met “Mother and Baby Homes”).
Herdenkingen: nationale dag van erkenning, monumenten of gedenkplaatsen voor moeders en kinderen.
Healing programma’s: financiële steun voor lotgenotengroepen en initiatieven die verbinding en verwerking ondersteunen.
5. Betrekken van de kerk
Ierland verplichtte religieuze congregaties mee te betalen aan het schadefonds.
Nederland kan iets vergelijkbaars doen: katholieke en protestantse instellingen die actief bijdroegen aan dwang, dragen mede verantwoordelijkheid en kunnen financieel en moreel bijdragen.
6. Juridische hervorming
Onderzoeken of verjaringstermijnen voor grove mensenrechtenschendingen onvoldoende bescherming bieden.
Mogelijk aanpassen van de wet, zodat ernstige sociale misstanden (zoals dwangadopties) buiten verjaring vallen.
Dit kan toekomstig beleid beter beschermen, vergelijkbaar met hoe oorlogsmisdaden en slavernij als onverjaarbaar gelden.
7. Internationale samenwerking
Aansluiten bij landen die vergelijkbare erkenningen hebben gedaan (Ierland, Australië, Canada).
Uitwisseling van best practices voor herstel, educatie en compensatie.
Geeft ook internationale legitimiteit aan de Nederlandse aanpak.
Samenvatting
Nederland kan leren van Ierland en Australië dat erkenning pas geloofwaardig is als het gevolgd wordt door actie. Een passend stappenplan is:
Officiële excuses door de regering.
Schadefonds voor moeders en kinderen.
Volledige archieftoegang.
Onderwijs, herdenkingen, healing-programma’s.
Kerk laten bijdragen.
Hervorming verjaring in mensenrechtenzaken.
Internationale samenwerking en spiegeling.
Concept-toespraak
Hier is een concept-toespraak zoals een Nederlandse minister-president die zou kunnen uitspreken bij het aanbieden van excuses aan de afstandsmoeders en hun kinderen:
Geachte aanwezigen, geachte moeders, kinderen, families, dames en heren,
Vandaag staan wij hier samen in het besef van een pijnlijk en te lang verzwegen verleden. Tussen 1956 en 1984 werden in ons land duizenden ongehuwde vrouwen onder druk gezet, vernederd, en gedwongen afstand te doen van hun kinderen. Kinderen die werden weggenomen, moeders die achterbleven in stil verdriet, vaak zonder enig recht op keuze of zeggenschap.
De Nederlandse staat keek weg. Sterker nog: de overheid werkte mee. De kerk en andere instellingen droegen bij aan een klimaat waarin ongehuwde moeders werden weggezet als schande, en waarin hun kinderen werden bestempeld als ongewenst. Het systeem van gedwongen afstand heeft diepe wonden geslagen – wonden die velen van u tot op de dag van vandaag met zich meedragen.
Vandaag zegt de Nederlandse regering: het spijt ons. Wij erkennen het immense onrecht dat u is aangedaan. Wij erkennen het leed dat generaties moeders en kinderen hebben gedragen – vaak in stilte, vaak onzichtbaar, maar altijd zwaar. Wij bieden u onze diepe en welgemeende excuses aan.
Excuses alleen zijn niet genoeg. Daarom zal de regering zorgen voor:
Een schadefonds, zodat moeders en kinderen erkenning krijgen zonder eindeloze rechtszaken.
Volledige inzage in archieven, zodat ieder die dat wil zijn of haar geschiedenis kan kennen.
Onderwijs en herdenking, zodat dit verhaal wordt verteld en nooit meer vergeten.
Steun aan initiatieven van lotgenoten, om heling en verbondenheid mogelijk te maken. En wij zullen in gesprek gaan met de kerken en instellingen die destijds betrokken waren, want ook zij dragen verantwoordelijkheid.
Dames en heren, Het verleden kunnen wij niet ongedaan maken. Maar we kunnen ervoor kiezen het niet langer te ontkennen. We kunnen erkennen, luisteren, en herstellen waar mogelijk.
Aan de moeders die hun kind verloren en vaak hun stem verloren: u bent gezien. Aan de kinderen die hun afkomst werd ontnomen: u bent gehoord. Aan alle families die gebroken werden: u bent niet vergeten.
Vandaag buigen wij ons hoofd in schaamte, en reiken wij u de hand in erkenning en in verbondenheid.
Om deze pagina te kunnen zien moet je eerst zijn ingelogd. Deze pagina is uitsluitend toegankelijk voor leden. Om verder te gaan moet je je geregistreerd hebben voor deze website.
Als je je al eens eerder geregistreerd hebt log dan in via de pagina Inloggen. Het is NIET MOGELIJK om in te loggen met Facebook- of inloggegevens van andere websites. Let op! Als je driemaal foutief inlogt dan wordt je aanmelding tijdelijk geblokkeerd. Je kunt het dan een dag later opnieuw proberen.
Een jaar of twee geleden ontstond er een situatie waarbij ik in conflict kwam met mijn eigen principes. Nooit eerder voelde ik mij zo in een hoek gedreven, door derden gepaternaliseerd en betutteld en besloot ik om mijn principes hoog te houden.
Het heeft mij lang verbaasd hoe het toch eigenlijk kan dat er ruim 28.000 afstandskinderen en nog eens tienduizenden afstandsouders (vaders meegerekend) in Nederland zijn, maar dat er nog nooit vanuit de betrokken instanties enig formeel respect of empathie is betoond aan deze grote groep getraumatiseerde mensen. Je kind afgenomen, je ouders en families kwijt en niemand die er tot op de dag van vandaag nog wakker van ligt. De kerk niet, de overheid niet en de maatschappij niet.
Toen ik in 2018 Moederheil.nl startte, was het mijn diepste wens om ergens in Nederland een plek te hebben waar alle slachtoffers van gedwongen afstand in Nederland hun verdriet en emoties over hun persoonlijke verlies kunnen verwerken. Na een herhaalde oproep meldde zich een groep enthousiaste mensen die zich net als ik hard wilden maken voor de realisatie van een monument in Breda. Aangezien Moederheil/Valkenhorst in Breda had gestaan, was dit dan ook de meest voor de hand liggende plaats.
Twee jaar lang duurden de gesprekken met de lokale overheid en de politiek bleek een keiharde noot om te kraken. Het was een zware bevalling en na twee jaar “ongehuwde zwangerschap“ kwam het hoge woord eruit: de lokale politiek ging nietakkoord met onze roep om een monument en men besloot dat een eigen initiatief van de gemeente politiek gezien beter was. Het besluit daartoe had de gemeente zelfs al genomen en wij werden hierover pas achteraf geïnformeerd. Schaamteloos en respectloos drukte de gemeente ons aan de kant. We kregen nog slechts de gelegenheid om de “plaatjes in te kleuren”.
Mijn nekharen stonden overeind. Ik was in shock. Net zoals er 60 jaar geleden voor ons werd besloten dat het beter voor ons was om ongehuwde moeder en kind van elkaar te scheiden, zo’n gevoel kreeg ik opnieuw bij dit voorstel dat inmiddels al een besluit was.
Alternatief
Voor mijn gevoel zag ik dat de geschiedenis zich herhaalde. Ik kon het niet bevatten en het raakte mij diep. De lokale politiek had de beslissing al genomen voor realisatie van haar eigen alternatief: een muurschildering en de denktank werd gevraagd om input. Voor mij was het gewoon te pijnlijk dat wij alleen nog maar de plaatjes mochten inkleuren, terwijl het mijn doel was dat wij, de betrokkenen, zelf konden bepalen hoe het plaatje er zou moeten uitzien.
Ik kon mij niet verenigen met het opzij zetten van het monument en dit door de gemeente Breda doorgedrukte idee als alternatief te accepteren; ik kòn hier gewoon geen deel van uitmaken en besloot om mezelf terug te trekken uit dit door mijzelf geïnitieerde initiatief. Het voelde als een dolksteek in de rug.
Wij bepalen wel wat goed voor je is
Muurschildering
Ik juich elk initiatief toe dat er, op welke manier dan ook, aandacht wordt geschonken aan de vergeten geschiedenis van de slachtoffers van gedwongen afstand in Nederland.
Maar het feit dat ons initiatief door de lokale politiek van tafel werd geveegd en vervangen met een door de gemeente bepaalde alternatief, was voor mij de spreekwoordelijke druppel. Ons leed is geen toeristische attractie en dient dit ook niet te zijn!
Waarom is dit voor mij zo belangrijk? Omdat er voor mij een enorm verschil is tussen de functie van een monument en een muurschildering. Laat ik dit kort hieronder verduidelijken in het onderstaande schema.
Monument
Muurschildering
Doelgroep
Betrokkenen
Geïnteresseerden, toeristen
Doel
Verwerking emoties, zoals rouw, pijn en verdriet
Toeristische attractie
Plaats voor het uiten van respect
Opfleuren van de stad, toeristische rondgang
Bedoeld om ons leed te gedenken
Bedoeld om te informeren
Functie
Reflectie zoals bij een grafsteen op een begraafplaats
Attractie stadswandeling
QR-code naar web pagina met achtergrondinformatie over het hoe en waarom van het monument
QR-code leidt naar website van de maker ipv aanvullende informatie over het doel
Het gevoel dat de autoriteiten en instanties voor de moeders en kinderen van destijds bepaalden wat goed voor hen was en daarmee tienduizenden getraumatiseerden achterlieten. En dat de geschiedenis anno nu zich gewoon herhaalt.
Aanvulling
Begrijp me niet verkeerd, ik betwist de kunstzinnige uiting niet. En ik maak graag een compliment aan allen die zich ervoor hebben ingezet. Ik had graag gezien dat het een aanvulling was geweest op een monument, in plaats van een vervanging.
In mijn kritische optiek zie ik dat de realisatie van een monument politiek en juridisch wordt uitgelegd als een acceptatie van betrokkenheid bij de gedwongen afstand van baby’s. Ergo, een gedeelde schuldbekentenis en dito aansprakelijkheid. Dàt is mijns inziens waarom de overheid niet wenst mee te werken aan de realisatie ervan. Dat kost geld en gezichtsverlies. De neutraliteit van een muurschildering wordt onderstreept door het informatieve karakter ervan. Hierdoor blijft de overheid buiten beeld. Het is dus het politieke spel van: hoe veeg ik mijn eigen juridische straatje schoon? Dit is dan ook de reden waarom ik principieel geweigerd heb om mee te werken aan de muurschildering. Ik heb mij niet voor het karretje van de gemeente Breda willen laten spannen.
Het argument van de gemeente dat een monument te duur is is volstrekte onzin, aangezien wij hebben aangegeven het monument zelf te willen financieren, d.m.v. giften, crowdfunding en subsidies. Dus het enige waar wij om vroegen was een lokatie voor het monument. Meer niet. Het was gewoon een politiek spel dat hier werd gespeeld: hoe ontwijken we onze aansprakelijkheid als gemeente Breda? Door te kiezen voor een muurschildering in plaats van een monument.
Realisatie
De burgemeester heeft de muurschildering vol trots gepresenteerd, met woorden die hij letterlijk had gekopieerd van deze website en zonder rekening te houden met auteursrecht, ondersteund door enige woorden van betrokkenen. Mijn oprechte complimenten aan de kunstenaar Nils Westergard voor de kunstzinnige uiting. Breda is een toeristische attractie rijker voor de stadswandeling, want meer dan een toeristische attractie is de gerealiseerde muurschildering niet. Het doet in mijn optiek geen eer aan de gevoelens, emoties en behoeften van de slachtoffers. Immers, het ging ons om een monument waarvan wijzelf konden bepalen hoe het eruit zou gaan zien. In plaats daarvan bepaalde de gemeente hoe en wat en konden wij alleen nog maar de plaatjes inkleuren. De zichtbare QR-code bij de muurschildering leidt naar website van de maker ipv aanvullende informatie over de achtergrond van het monument zoals wij voor ogen hadden.
Ik vind het respectloos dat de Gemeente Breda NIET naar ons heeft geluisterd. Ons leed was van ondergeschikt belang aan het politieke en vooral het juridische belang van de gemeente. Want van acceptatie van aansprakelijkheid door de overheid kon al helemaal geen sprake zijn. Op alle fronten heeft de Gemeente Breda onze behoeften naast zich neergelegd en op eigen houtje besloten tot wat de gemeente vindt dat goed voor ons is; het is een herhaling van de geschiedenis. Ik ben hier furieus over. Het is dan ook precies de reden dat ik er op deze website verder geen aandacht meer aan besteed. Er is niets veranderd in de afgelopen 60 jaar: de politiek speelt mooi weer en doet alsof haar neus bloedt.
De tijd en vooral de politiek is niet rijp voor een Nationaal Monument voor Gedwongen Afstand van Baby’s in Nederland.
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.