Het was de plek waar ‘gevallen vrouwen’ oftewel zwangere ongehuwde meisjes hun spruit ter wereld brachten: Moederheil. Het doorgangshuis was een treurnis voor de moeders die hun kind nooit meer terug zagen na de geboorte. Doorgang betekende in de praktijk adoptie: de baby ging bijna rechtstreeks vanuit de baarmoeder naar een nieuwe moeder.
Klik op de afbeelding
Rene Oomen maakte voor Het Spoor Terug een documentaire over het katholieke baby- en moedertehuis.
Er werd mij gevraagd of ik naar de bijeenkomst van de overheid ga waarin de excuses worden uitgesproken.
Zoals ik het zie is de kerk de oorzaak geweest van onze ellende. Het was de kerk die het hele concept van dat het huwelijk de hoeksteen van de samenleving was heeft bedacht. Dáárom werd de ongehuwde moeder uitgekotst, simpelweg omdat ze niet aan de katholieke leer voldeed. De overheid was de uitvoerder, de facilitator.
Ik ben streng conservatief katholiek opgevoed, maar was er al gauw klaar mee. Ik heb er veel over geschreven op deze website. Nee, ik ga niet naar Den Haag, omdat ik het een schijnvertoning vind. Excuses uitspreken waar om gesmeekt is. Met andere woorden: excuses op afroep hebben voor mij geen enkele waarde. Het is de verpakking waarover wordt gepraat, in plaats van de inhoud. Ook hier heb ik veel over geschreven. Het maakt me boos, omdat er niets oprechts in zit. Dus ik bekijk het wel online.
Ik werd gisteren door het Ministerie van Justitie gebeld m.b.t. mijn eerder ingediende klacht, waarin ik het de overheid kwalijk neem dat men op voorhand al aangeeft dat het aanbieden van excuses geen financiële en juridische consequenties heeft. Voor mij is dit de spreekwoordelijke druppel. Als je al op voorhand de hakken in het zand zet nog voordat de excuses zijn uitgesproken, in plaats van dat je de bereidheid toont om erover te willen praten, dan is voor mij de boodschap al duidelijk en is het kraakhelder hoe de vork in de steel zit. Het ondermijnt de “goede intenties” van de overheid en het laat de ware aard zien van de mensen die achter de schermen aan de touwtjes trekken.
Ik heb de vriendelijke dame die ik aan de telefoon had haarfijn uitgelegd hoe ik erover denk en vooral ook het hoe en waarom ik niet aanwezig zal zijn bij de bijeenkomst. Zij gaf aan dat de weergave in de pers niet overeenstemt met de intenties van de overheid en dat we ons moeten baseren op de officiële bronnen. Op mijn vraag of de overheid dan wèl voornemens is om de consequenties te accepteren kon zij geen antwoord geven. Uit betrouwbare bron kan ik zeggen dat daar géén sprake van is. Met andere woorden, het NH Dagblad heeft dus wel degelijk de juiste informatie weergegeven.
Ik mag toch aannemen dat het NH Dagblad dit niet uit haar duim heeft gezogen.
Maar aan deze excuses op afroep hecht ik geen enkele waarde. Dit heb ik deze dame van het Ministerie van Justitie ook meegedeeld. Daarnaast vertelde ik haar dat ik verbijsterd ben over het feit dat wij, de mensen die dit alles is overkomen, meerdere malen door de overheid zijn gevraagd om te vertellen welke woorden wij willen horen (Erkenningstafels). M.a.w. wij moeten de overheid vertellen wat ze moeten gaan zeggen? 🤯 Het ontbreekt de overheid volstrekt aan zelfreflectie. Men is niet in staat om zichzelf een kritische spiegel voor te houden. Daar was deze dame even stil van.
Ben ik nou zo slim of zijn zij nou zo dom?
Citaat: Louis van Gaal
Zolang er niet wordt gesproken over compensatie, blijft het voor mij niets anders dan de verpakking in plaats van de inhoud. Mooie woorden zonder inhoud. Niettemin ben ik blij voor de mensen die zich met de woorden van de staatsecretaris wel gehoord voelen. Dat gun ik iedereen van harte, maar voor mij blijft het een lege doos.
“Ook deze excuses zijn slechts het begin van genoegdoening”
Premier Jetten kreeg luid applaus voor het aanbieden van excuses aan de Molukse gemeenschap. Maar het is pas het begin van het herstelproces, aldus Trouw.
Tsja, wat moet ik hier nog aan toevoegen anders dan wat ik al eerder heb gezegd. Het kan dus wel, maar de wil is er gewoon niet om ons het respect te geven dat wij verdienen. Misschien moeten wij ook eerst 75 jaar wachten voordat wij aan de beurt zijn. Maar tegen die tijd ligt het grootste deel van ons al onder de groene zoden.
– Het feit dat de excuses zijn aangeboden door de premier en niet de staatsecretaris zegt mij heel veel.
– Het feit dat er tot op de dag van vandaag nog niet eens een link bekend is gemaakt voor de mensen die de excuses thuis willen volgen.
– Het feit dat de overheid de aankondiging NIET bekend heeft willen maken via alle media.
– En dan dit contrast met deze terechte excuses aan de Molukse gemeenschap.
Ik ben boos, teleurgesteld, verdrietig, gekwetst, voorgelogen, misleid en absoluut niet meer trots op Nederland. De hypocrisie van zowel de Nederlandse overheid als de kerken in dit land is gewoon schokkend. Met een strak gezicht het een zeggen en het ander doen. Dat is waar Nederland goed in is.
Een laatste opmerking nog
In mijn optiek zou een boycot van de excuses, grootschalig aangekondigd in de media, wellicht nog wat ogen kunnen doen openen, maar eigenlijk is dit al een verloren zaak voor ons.
Massaalinschrijven voor aanwezigheid bij de excuses en niemand die komt opdagen. De staatssecretaris zo tandeloos achterlatend. En ons ongenoegen uitgebreid ventileren via de media. Dàt geeft een signaal.
Naar aanleiding van de vrijwel onvindbare verhuldeaankondiging van het Ministerie van Veiligheid en Justitie m.b.t. het aanbieden van excuses aan de slachtoffers van gedwongen afstand, waarvoor men zich op de volgende pagina online of fysiek kan aanmelden, hebben de stichtingen ViZ en DNA het volgende persbericht uitgegeven:
Reactie Moederheil.nl op het ANP persbericht van de stichting VIZ en DNA.
Ik ben bang dat ik weer in herhaling treed als ik zeg dat het mij totaal niet verrast. Ben ik werkelijk de enige die tot de conclusie komt dat het met deze excuses uitsluitend gaat om de verpakking en niet om de inhoud? Als het echt om de inhoud ging, dan pas was er sprake van een historisch excuusmoment. Nu is er alleen sprake van historischemisleiding. Het blijft een lege doos.
Als de overheid met de hakken in het zand niet bereid is om vol uit te pakken en hier aandacht aan te schenken. Als de overheid niet bereid is om het beroep op verjaring op te geven. Als de overheid niet bereid is om de juridische en financiële consequenties te dragen van de ellende die zij zelf heeft veroorzaakt, wat zijn deze excuses dan nog werkelijk waard?
Ben ik de enige die hier doorheen prikt? Ben ik de enige die tot de conclusie komt dat er met ons gespeeld wordt en dat we aan het lijntje worden gehouden? Zou een totale boycot niet een veel betere optie zijn? Of zitten we allemaal met smart te wachten op de aai over onze bol met een knuffel van staatssecretaris Claudia van Bruggen?
Hoe lang laten wij onszelf nog voor de gek houden door het Ministerie? Waarom ontploft er nog steeds niemand van woede? Het citaat van Louis van Gaal is hier zo op van toepassing en NIET persoonlijk bedoeld:
Ben ik nou zo slim of ben jij nou zo dom?”
Ik zou veel liever een grote protestactie op het Malieveld zien of op zijn minst een protestdemonstratie op 2 juli, terwijl de excuses worden aangeboden. Kan er iemand een aantal protestborden maken en meenemen op 2 juli? Ikzelf kan helaas niet persoonlijk aanwezig zijn.
Amsterdam Centraal, 1927. Marie, 21 jaar, slaat haar vriend midden op het drukke perron keihard in het gezicht. Ze is zwanger. Van hém, dat weet ze zeker. Maar hij twijfelt. Ze wil hem nooit meer zien.
Een half jaar later bevalt ze in het door katholieke nonnen gerunde Moederheil in Ginneken van een dochter. Nelly. Niemand mag het weten. Elf maanden later draagt Marie haar kindje eigenhandig over aan een arm, vroom echtpaar in Heemskerk.
Nelly groeit op in een wereld van weesgegroetjes en schone schijn. Tot de oorlog komt en iedereen een persoonsbewijs moet dragen. Dan ziet ze het: ze heet geen De Ruyter, maar Brozius. Geboren in Ginneken, niet in Heemskerk. Vanaf dat moment is Nelly’s leven één grote zoektocht naar wie ze is.
In 1953 dwingt de pastoor haar te trouwen met Henkie Haast: een weduwnaar met vijf kinderen die zijn verdriet in de jenever probeert te verdrinken. Nelly moet zijn reddende engel worden. Ze redt het gezin en krijgt een zoon, Arie. Het gezin verhuist naar Arnhem. Nelly houdt vol. Maar de liefde waar ze zo naar hunkert, blijft uit. Krampachtig verbergt ze haar verleden. Tot Marie na twintig jaar weer opduikt en haar geschiedenis niet langer te verbergen valt.
Dan begint Arie te graven. Naar Moederheil. Naar de tienduizenden moeders en kinderen die hetzelfde lot deelden. Naar de leugens, het zwijgen, de schaamte en de onbreekbare band die toch ontstaat tussen drie generaties: de trotse Marie, de eeuwig zoekende Nelly en de jongen die eindelijk begrijpt waarom zijn moeder is wie ze is.
Arian Kuil
Een aangrijpende roman over ongehuwde moeders, verborgen identiteit en de kracht en worstelingen van drie vrouwen in het Nederland van de vorige eeuw.
Het Interkerkelijk Contact Overheidszaken kwam met de volgende verklaring als reactie op de roep om kerkelijke excuses en schadevergoeding door de kerken.
Artikel in Trouw
Trouw besteedde hier aandacht aan in het volgende artikel.
Reactie Moederheil.nl n.a.v. “reflectie” door de kerk
Wat is erger? Geen excuses willen aanbieden om de verantwoordelijkheid te ontlopen of cruciale feiten weglaten waardoor het lijkt alsof “het allemaal niet aan ons heeft gelegen“? Met de woorden in Trouw dat de kerken ‘wel een rol‘ speelden bagatelliseert de kerk haar eigen rol. Zonder het religieuze narratief, dat het ongehuwd moederschap niet aan de christelijke normen en waarden voldoet, was er zelfs nooit sprake geweest van gedwongen afstand. De kerk is er de oorzaak van!
Ik ben diep geschokt door de afwijzende houding van de kerk, maar het verrast mij totaal niet. De schijnheiligheid waarmee woordvoerder Arthur Miedema van het CIO het standpunt van de kerk verwoord is werkelijk een dolksteek in de rug van de vele tienduizenden slachtoffers van gedwongen afstand.
Welke feiten heeft de kerk weggelaten in haar narratief dat “De kerken wijzen op de waarde van het gezin in de Bijbelse traditie. Vanuit dat uitgangspunt is het bij elkaar houden van moeder en kind een belangrijke leidraad geweest“? De heer Miedema “vergeet” hier gemakshalve bij te vertellen dat de kerk onder het gezin verstaat: het gehuwde gezin. En niets anders dan dat. Want het huwelijk is de “hoeksteen van de samenleving” volgens de christelijke doctrine. Een ongehuwde moeder vormde volgens diezelfde filosofie geen gezin. De heer Miedema vergeet ook te vertellen dat het dit narratief is dat de kerk al eeuwenlang predikt vanaf de kansel, 52 zondagen per jaar.
Alles wat niet aan dit narratief voldoet, zoals het ongehuwde moederschap en haar bastaard kinderen, valt per definitie buiten de barmhartige christelijke boot. Het was de kerk die dit beeld er bij de gelovigen inprentte, elke zondag weer. Net zolang totdat de maatschappij dit als enige “waarheid” en “juistheid” had geabsorbeerd. De kerk is de bedenker en bron van onze ellende geweest. De overheid was de uitvoerder. De afstandskinderen waren helemaal geen weeskinderen. Zij hadden al ouders, maar dat stonden de kerk en de daardoor verzuilde maatschappij niet toe, want het voldeed niet aan het christelijke ideaalbeeld. De kerk heeft ze tot weeskinderen gemaakt! Dàt had de heer Miedema er nog even bij moeten vertellen, maar dat was hij even “vergeten”.
Tot zover gaan de naastenliefde en de verheerlijkte barmhartigheid van de kerk. Iedereen is welkom, behalve diegenen die niet aan het christelijke plaatje voldoen. Voldoe je niet aan dit narratief, dan word je buitengesloten en dat is precies wat er hier is gebeurd. De ongehuwde moeders die gestigmatiseerd en verguisd werden en hun bastaardkinderen die van hun identiteit en complete families werden beroofd. Deze hypocrisie maakt me woest.
Het ergste is nog dat het de kerk volstrekt ontbreekt aan introspectie en zelfkritiek. Het spreekwoord zegt genoeg:
De splinter in andermans oog wel zien, maar niet de balk in je eigen oog”
Biecht
Nee, aan de kerk heeft het allemaal niet gelegen en legt gemakshalve wel de schuld bij de maatschappij, maar enig verantwoordelijkheidsbesef voor de eigen rol of compassie voor het leed van de tienduizenden slachtoffers die hun hele leven al worstelen met het trauma dat hen door de lieve, naasten liefhebbende nonnetjes is aangedaan, daaraan ontbreekt het de kerk volledig.
Als je durft te spreken over erkenning van het leed, zonder ook maar enige bereidheid te tonen tot introspectie of om je eigen rol kritisch tegen het licht te houden, maar wél spreekt over “pastorale begeleiding en ondersteuning”, dan zou het allereerst moeten beginnen met zelf schuld belijden. En juist daaraan ontbreekt het de kerk.
Vergeving is pas mogelijk na zelf eerst je schuld te belijden!
Want dát is waar onze heling begint: dat de verantwoordelijken toegeven dat ze fout waren in plaats van naar de maatschappij te wijzen. De kerk die zelf verantwoordelijk was voor het verzuilen van de maatschappij.
De kerk zou eerst eens bij zichzelf te biecht moeten gaan en alle misstanden, en vooral al het leed dat zij door de eeuwen heen heeft veroorzaakt, moeten opbiechten. Het is nogal een waslijst. Maar dát doet de kerk niet.
De reactie van de heer Arthur Miedema van het CIO met betrekking tot het “erkennen van het leed” is dan ook respectloos, schaamteloos en vooral schijnheilig. Het is ronduit een schande! Deze dolksteek in de rug krijgen we bovenop ons levenslange trauma dat we te danken hebben aan de kerk en de overheid.
Hiernaast een beknopt overzicht van op welke wijze de kerk haar naasten lief heeft. En vervolgens doen alsof hun neus bloedt als het om verantwoording afleggen gaat. Met dergelijke ernstige misstanden zit toch niemand te wachten op pastorale begeleiding en ondersteuning van de partij waaraan je je leed hebt te danken?
Waarom kan de Paus wel persoonlijk excuses maken voor het leed dat de kerk heeft veroorzaakt bij de Indigenous Peoples in Canada, maar niet aan de slachtoffers van gedwongen afstand?
De schijnheilige religieuze hypocrisie van de kerk is gewoon ronduit stuitend en een diepe belediging voor de slachtoffers van gedwongen afstand. 😡
Religieuze misstanden
Seksueel misbruik en doofpotcultuur (20e–21e eeuw)
Misbruik van kinderen en kwetsbare personen door geestelijken, vaak jarenlang toegedekt of intern afgehandeld zonder aangifte bij justitie.
Discriminatie van vrouwen en LHBTQ+-personen (20e–21e eeuw)
Uitsluiting van vrouwen uit kerkelijke ambten en veroordeling of afwijzing van homoseksualiteit en genderdiversiteit.
Gedwongen afstand van baby’s door ongehuwde moeders (20e eeuw)
Ongehuwde vrouwen werden door kerkelijke en maatschappelijke druk vaak gedwongen hun kind af te staan. In landen als Ierland, Nederland en België speelden katholieke instellingen hierin een grote rol. Vrouwen werden opgesloten in opvanghuizen of “moedertehuizen”, waar schaamte, dwang en sociale uitsluiting centraal stonden. Veel moeders en kinderen dragen daar hun leven lang trauma’s van mee.
De Magdalene Laundries (19e–20e eeuw)
Vooral in Ierland werden vrouwen die als “gevallen” golden — ongehuwde moeders, slachtoffers van verkrachting of jonge vrouwen die als “te vrij” werden gezien — onder harde omstandigheden tewerkgesteld in katholieke wasserijen. Ook in Nederland bestonden vergelijkbare instellingen, zoals De Goede Herder.
Mishandeling in internaten, weeshuizen en kloosters (19e–20e eeuw)
Fysiek, psychisch en soms seksueel geweld tegen kinderen in katholieke instellingen, onder meer in Nederland, Ierland, Canada en België.
Residentiële scholen voor inheemse kinderen (19e–20e eeuw)
Bijvoorbeeld in Canada, waar kinderen van hun families werden gescheiden om “geassimileerd” te worden. Daar vonden mishandeling, verwaarlozing en culturele genocide plaats.
Dwangmatige opvoeding en onderdrukking (19e–20e eeuw)
Strenge disciplinering, schuld- en schaamtecultuur en onderdrukking van seksualiteit en afwijkende levenswijzen.
Kolonialisme en bekeringen onder dwang (15e–20e eeuw)
Samenwerking tussen missionering en koloniale machten, waarbij inheemse culturen en religies werden onderdrukt.
Onderdrukking van vrouwen en seksualiteit (doorlopend, vooral vanaf de middeleeuwen)
Vrouwen werden structureel ondergeschikt gemaakt, terwijl seksualiteit vaak werd benaderd vanuit schuld en schaamte.
Onderdrukking en vervolging van wetenschap en vrije denkers (16e–17e eeuw)
Bekende voorbeelden zijn conflicten rond Galileo Galilei en andere denkers wier ideeën strijdig werden geacht met de kerkelijke leer.
Heksenvervolgingen (15e–17e eeuw)
Hoewel complexer dan alleen “de kerk”, speelden religieuze autoriteiten in delen van Europa een belangrijke rol bij vervolgingen van vrouwen die als heks werden bestempeld.
Financiële en machtsmisstanden (vooral middeleeuwen–heden)
Corruptie, aflatenhandel in de middeleeuwen, politieke beïnvloeding en bescherming van institutionele belangen boven individuele slachtoffers.
De inquisitie (12e–19e eeuw)
Kerkelijke rechtbanken die ketterij bestreden, soms met marteling, gevangenschap en executies.
Kruistochten en religieus geweld (11e–13e eeuw)
Oorlogen gevoerd in naam van het geloof, waarbij miljoenen omkwamen.
Antisemitisme (door de eeuwen heen)
Eeuwenlange verspreiding van anti-Joodse denkbeelden door kerkelijke leiders en instituties, wat heeft bijgedragen aan discriminatie en vervolging.
Kortgeleden werd ik door de krant Trouw benaderd voor een interview m.b.t. kerkelijke excuses. Ik was blij verrast aangezien ik al geruime tijd heb getracht om bewustwording te creëren over de eigen rol van de kerk. In de afgelopen jaren heb ik meerdere pogingen ondernomen om dit te bewerkstelligen bij zowel de Fiom als de kerk. Onder de tag Excuses zijn deze te vinden op deze website. In 2023 heb ik een Open Brief gestuurd naar de kerk waarop ik een aantal maanden later een afwijzende en vooral zeer onbevredigende reactie ontving. Het besef en vooral de bereidheid om de eigen rol kritisch tegen het licht te houden ontbreekt volledig.
Inmiddels zijn we een aantal jaren verder en er zijn nogal wat nieuwe ontwikkelingen geweest sindsdien. Na lang aandringen en veel bloed, zweet en vooral tranen is de overheid met frisse tegenzin akkoord gegaan om, onder voorbehoud, excuses te maken. Maar what about de kerk? Er zijn tot dusver nog geen enkele tekenen van religieuze introspectie zichtbaar, want vooralsnog blijft het oorverdovend stil vanuit de kerk. Hoe diep gaat de religieuze naastenliefde nu werkelijk?
Het is bijzonder om in Trouw te lezen dat De Winter mij heeft geciteerd in het rapport Schade door Schande als anonieme schrijver:
De bastaardkinderen waren alleen acceptabel en adopteerbaar als zij van hun besmette roots waren ontdaan en vervolgens via een sterk bevooroordeeld selectieproces geplaatst werden in een “passend” gezin. Zo ontstonden de door de kerk tot “wees” gemaakte kinderen, de afstandskinderen. En de natuurlijke ouders? Die waren het noemen niet eens waard. Zij werden onder het kleed geveegd en vergeten.
Ik was alweer vergeten dat ik dit als reactie naar de Commissie De Winter heb gestuurd. Het stamt uit mijn artikel over Vergeving van 19 januari 2022.
Compensatie
Ik heb Trouw tevens verteld dat excuses zonder individuele compensatie, door de overheid en de kerk, niets meer zijn dan holle woorden. Als de bereidheid ontbreekt om aansprakelijkheid te accepteren en verantwoording af te leggen, wat zijn excuses dan werkelijk waard?
Als zowel de overheid en de kerk hiertoe bereid zijn, dan accepteer ik graag namens alle belanghebbenden excuses van de overheid en de kerk in persoon van de premier en de paus.
De Depot Show seizoen 3 – Aflevering 5 Huize de Bocht
Collega’s Astrid de Beer en Sterre Schlink sluiten dit derde seizoen van de Depot Show af met een bijzonder onderwerp. Huize de Bocht werd in 1945 opgericht als doorgangshuis voor ongehuwde zwangere vrouwen en meisjes. Veel van de vrouwen zijn zwanger geraakt van een bezetter of bevrijder en hebben te maken met een heftig stigma. In Huize de Bocht worden ze verzorgd en krijgen ze de kans om hun leven als moeder weer op de rails te krijgen. Natuurlijk wel volgens de Rooms-Katholieke maatstaven van die tijd.
Door de jaren heen blijft De Bocht kampen met financiële problemen en krijgt het te maken met nieuwe denkbeelden over ongehuwde zwangere vrouwen en meisjes. Waar vroeger alles werd gedaan om moeder en kind samen te houden, wordt later aangestuurd op het afstaan van de kinderen. Een ongehuwde zwangere vrouw zou psychisch niet in orde zijn en niet goed voor het kind kunnen zorgen…
Astrid neemt je mee in de geschiedenis van Huize de Bocht en geeft een aantal onderzoektips: Wat is er te vinden in de archieven en welke instanties kun je aanschrijven voor meer informatie.
Benieuwd naar de (archief)stukken en websites die we deze aflevering bespreken? Bekijk ze hieronder:
In de Tweede Kamer lijkt zich een meerderheid af te tekenen voor excuses aan zogenaamde afstandsmoeders, die in de vorige eeuw hun pasgeboren baby’s onvrijwillig afstonden. De Nederlandse overheid moet die excuses maken, aan de moeders en aan de kinderen. Dat vinden meerdere fracties in de Kamer, blijkt uit een rondgang van Nieuwsuur.
Lees het gehele bericht verder op NOS.nl of luister terug op Radio 1 vanaf 0:35:16.
Opinie
Ik moet zeggen dat ik sceptisch ben over dit nieuws of hooguit gematigd positief. Van de stichting Verleden in Zicht (VIZ) begrijp ik dat de gesprekken veelbelovend zijn, maar dat we er zeker nog niet zijn.
VIZ heeft samen met de stichting De Nederlandse Afstandsmoeders (DNA) een pakket van negen eisen neergelegd bij het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Alle eisen zijn door de Tweede Kamer in een motie ondersteund. Het Ministerie zelf is niet enthousiast en de gesprekken lopen bepaald niet soepel. Mijn bewondering voor mijn collega’s belangenbehartigers voor hun volhardendheid.
Excuses, schadevergoeding
Wat de inhoud zal zijn van de excuses valt nog te bezien. In hoeverre dit ook betekent dat er sprake zal zijn van een schadevergoeding; ik hoop van wel, maar verwacht het niet. Want het is wel duidelijk dat het Ministerie van J&V zich, met zijn Nederlandse koopmansmentaliteit, hier met hand en tand tegen verzet en strak de hand op de knip houdt. Voor mij maakt een schadevergoeding een onlosmakelijk deel uit van excuses. Het een kan niet zonder het ander. Zonder schadevergoeding zijn excuses niet meer dan een holle schil van mooie woorden.
Ronduit teleurstellend, en dan druk ik me nog diplomatiek uit, zijn de laatste twee punten, waarbij het Ministerie de hakken in het zand zet. Mij zegt dit veel over hoe het Ministerie erin staat. Het is te hopen dat de Tweede Kamer de toekenning van excuses met schadevergoeding door drukt.
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.