Enquête compensatie, schadevergoeding

Beste lotgenoten, moeders, kinderen en verzorgers,

De overheid is schoorvoetend akkoord gegaan met het aanbieden van excuses voor de pijnlijke afstands- en adoptiegeschiedenis. Maar volgens het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft “het aanbieden van deze excuses geen directe financiële of juridische gevolgen”. Hoewel lotgenoten, (afstandsmoeders en kinderen), hiermee een zekere erkenning krijgen komt dit laatst genoemde citaat er natuurlijk als een dode mus achteraan.

Want eigenlijk zou stap 1 ook moeten kunnen leiden tot stap 2, namelijk een eerlijke compensatie. Maar bij het eisen van een “vergoeding” kunnen we ook bevroeden dat die wens het nieuws en de politiek niet onverlet zal laten gaan. En juist dát gegeven bracht mij tot dit onderstaand betoog.

Ik ben ervan overtuigd dat die compensatievraag er mag komen. Maar dan wel genuanceerd en onderbouwd gebracht.

Als ex-nieuwsmaker kan ik al voorspellen dat de weerstand op een dergelijk verzoek niet alleen van de politiek, Justitie en Veiligheid zal komen, maar ook van een grote groep onwetende burgers (kiesgerechtigden zogezegd).

Ik zal maar eerlijk een recent voorbeeld aanhalen waarbij nabestaanden van de slavernij om schadevergoeding vroegen nadat de koning excuses bood in Nederland en Suriname. Voor sommigen van deze slachtoffers zou mogen leiden tot geldelijke schadevergoeding, zo vinden zij. Dat verzoek haalde natuurlijk direct het nieuws. De publiekelijke reacties op de vele artikelen die erover werden gepubliceerd logen er niet om. Velen als racistisch gemodereerde reacties werden verwijderd, maar de beter en niet gekleurde genuanceerde opmerkingen hadden evengoed allemaal dezelfde strekking; “Dat is lekker makkelijk, eerst excuses vragen en dan massaal de handjes ophouden”. Ja, zo verhard en ongenuanceerd kan Nederland zijn in 2026.

Het kwam er op neer dat het gros van een gepolariseerde samenleving geloofde in het steeds terugkomende beeld dat werd geschetst: “Niet werken, teren van de samenleving en zichzelf verder verrijken door slachtoffer te spelen van iets uit een ver verleden.” Dit bracht de politiek uiteraard tot op heden toe tot zwijgen omdat het een vergevorderd dilemma als gevolg van polarisatie behelst.

Ik poog met dit voorbeeld geen enkel standpunt in te nemen in de bestaande slavernij-discussie maar wil het slechts gebruiken om aan te tonen wat ons te wachten zou staan wanneer wij ‘zijnde slachtoffers van afstand en adoptie’ zouden vragen om een geldelijke genoegdoening? Er zal dan maar zo een aanzienlijke berg van reacties kunnen ontstaan samengevat als: “weer een groep die centen wil zien voor iets dat allang voorbij is”. Dat zou ons in een heel negatief daglicht kunnen zetten.

We leven namelijk in een tijd van social media en veel klakkeloos gekopieerd nieuws waarin de onafhankelijke journalistiek onder druk staat en aannames in fracties van seconden worden gemaakt. Gevoed door onvrede en polarisatie wordt er vaak slechts zwart/wit en links/rechts geredeneerd en lijkt een gulden middenweg vaak onbereikbaar. Ook in de politiek zien we dit terug. En in die context denk ik dat, wanneer wij zouden verzoeken tot compensatie in de vorm van schadevergoeding, wij de plank volledig mis kunnen gaan slaan. Ik zie de kans groot dat er gedoe van komt en de politiek zijn hakken dan nog verder in het zand zal zetten.

Houdt hiermee dan alles op en blijft het bij een simpel excuus van kerk en staat?
Dat denk ik niet. Het kan misschien wel werken als een vergoeding of compensatie concreet wordt gemaakt en niet enkel gebaseerd is op een ‘gevoel’ dat niet tastbaar of aantoonbaar is.

In ons geval moet de vraag dus niet lijken op iets als: “we willen geld zien”. Maar meer concreet als: “dit zou ik nodig hebben om mijn geleden schade wat dragelijker te maken in de vorm van…..”. Een wezenlijk verschil.

In een gesprek met Lucas Verberne kwam ik met hem ook op dit punt. Vandaar dat ik beloofde mijn idee te delen met alle lotgenoten. Hoe kan dit concreet maken er dan uitzien?

Welnu, velen van ons leven hun leven met een gevoel van gemis en/of trauma. Maar ieder op zijn eigen manier en niet iedereen misschien even heftig misschien. Maar er zijn genoeg gevallen bekend waarbij het direct of indirect heeft geleid tot problemen in het dagelijkse bestaan, verleden of toekomst. Denk aan burn-out, scheiding, depressie, werk gerelateerde problemen, onderzoekskosten FIOM etc etc. Voor iedereen persoonlijk.
Nogmaals, dat zal niet voor iedereen gelijk opgaan. In mijn geval betrof het wel degelijk ziekte met bijkomende uitval en psychische hulp. Dingen waarin ik vastliep en die door o.a. psychisch onderzoek aantoonbaar gerelateerd zijn aan de adoptiegeschiedenis. Dat wordt al concreter. Hoe zou je die kunnen opsommen en wat is dan proportioneel om te stellen? 

Een meer helder voorval dat mij overkwam betrof mijn bezoek aan het FIOM in 2024.
Ik had sinds mijn vergaring van kopieën van mijn dossier uit Valkenhorst dat ik in 1993 had bezocht het idee dat er stukken onvolledig waren of misten. Vandaar dat ik opnieuw mijn dossier wilde vergelijken met de ruwe versie die tegenwoordig in het bezit is van het FIOM. Het bleek dat ik over vrijwel alle stukken beschikte maar bij de hulpverleners rees de vraag waarom ik sinds 1993 wél mijn moeder had opgezocht maar niet mijn vader? De vader was een Duitse man waarvan alleen de naam en leeftijd vanuit het dossier bekend waren. Moeder sprak er nooit over. Hij had haar bezwangerd en was met de noorderzon vertrokken toen hij van de ongewenste zwangerschap vernam. Er werd mij aangeboden om na te denken of het FIOM deze man of eventuele nabestaanden nog zouden kunnen opsporen. Omdat mijn biologische moeder al was overleden gaf ik toestemming aan het FIOM om te kijken of er nog iets te achterhalen viel. Daar zaten dan wel wat kosten aan maar op dat moment realiseerde ik dat niet direct, gezien de opkomende euforische gevoelens.

Ik hoorde na dit bezoek echter maandenlang niets meer. Het bleek dat de opdracht bij het FIOM op een stapel was gekomen en was vergeten of gemist. Na het welgemeende excuus van de overigens zeer empathische zorgverlener volgde vrij snel een factuur van €285,-. Met daarbij de opmerking dat dit enkel het Nederlandse deel van het onderzoek betrof. Het dossier zou daarna worden gedeeld met de Duitse collega’s waarvan niet bekend was welke kosten zij daarvoor in rekening zouden brengen aan mij. Dit was voor mij disproportioneel en onbegrijpelijk. Ik heb een epistel van gevoelens van onrechtvaardigheid naar ze gestuurd en ze verzocht om het onderzoek voor nu in de kast te zetten. Deze extra kosten kon ik op dat moment niet dragen. Waarom moet ik zélf betalen voor het recht om mijn vader of nabestaanden te mogen kennen? Iets dat het FIOM bij mij oprakelt en aanbiedt ter vervulling van mijn basis bestaansrecht? Maar dan doodleuk op mijn kostenberg neerlegt? Het zijn de kerk en de staat die het destijds bewust voor me hebben verborgen en me deze voorkennis hebben onthouden. Waarom kunnen zij daar dan na excuses geen borg voor dragen? De uitleg van het FIOM die daarop volgde was dat zij, gekort door de staat, ook maar amper in hun eigen kosten kunnen overleven.

Nu haal ik het recentelijk welgemeende excuus van de directeur Ellen Giepmans er maar even bij:
“Met deze brief wil ik openlijk excuses aanbieden aan iedereen die in het verleden niet de nodige steun van F.I.O.M. heeft ontvangen om zelf de keuze te kunnen maken om voor het kind te zorgen. Ook wil ik steun en begrip tonen aan iedereen die hierdoor diep geraakt is. Ik zie en erken de pijn en het verdriet die dit bij alle betrokkenen heeft veroorzaakt.”

En dat is het dan? Met een openstaande rekening van €285,- en nog te verwachten extra hogere kosten vanuit Duitsland? Het gaat mij om het principe. Voor mij zouden deze excuses van FIOM, kerk en staat dus ‘concreet’ mogen leiden tot de compensatie die ik zou willen vragen voor de gemaakte of nog te maken kosten in het opsporen van mijn vader. En aangezien het FIOM zelf al moeite heeft met haar bestaansrecht zouden deze kosten dus overduidelijk voor de staat en de kerk moeten zijn. 

Dit is dus wat ik in mijn casus bedoel met het inzichtelijk maken van de schade die iedereen wellicht ergens ook wel heeft ondervonden? Die zal voor iedereen anders zijn. Denk dus aan kosten van ziekteverzuim, eigen risico van zorgkosten en behandeling als die aantoonbaar te relateren zijn aan de adoptiegeschiedenis en opgelopen trauma. Of de kosten voor onderzoeken naar onze afkomst. Concreet, op papier, ieder voor zich in eigen veilig dossier.

Ik heb met Lucas besproken of er een mogelijkheid bestaat dat we middels dit platform maar achter de schermen kunnen inventariseren waar over de gehele breedte de daadwerkelijke schadeposten liggen? Uiteraard op een veilige wijze, enkel intern toegankelijk volgens strikte AVG normen. Ik denk dat velen wel een lijstje kunnen maken met concrete zaken waar sprake was van persoonlijke schade door adoptie? 
Want als we dit algemeen inzichtelijker krijgen dan is de kans op compensatie concreter geworden en zou er een soort rapport of aanbeveling kunnen komen. En dat is iets heel anders dan alleen maar de hand ophouden wat de argwaan kan wekken van veel vooringenomen meningen en reacties van lezers en opiniemakers. Die hebben vaak geen notie van de pijnlijke adoptiegeschiedenis en de concrete en werkelijke nasleep voor de slachtoffers.

Voor een dergelijk betoog of idee is jullie input of mening belangrijk. Vandaar mijn vraag om er vooral op te reageren. Openbaar of privé naar wens. Niets doen en afwachten is voor mij geen optie. Wellicht gaat er bij iemand een lampje branden. Niet geschoten is altijd mis.

Ik wens iedereen gezondheid, wijsheid en een stukje genoegdoening of compensatie toe en hoor het wel wat je ervan denkt of vindt.

Hartelijke groet,
René Halderit